وَلَقَدِ ٱسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِّن قَبْلِكَ … أَفَمَنْ هُوَ قَآئِمٌ عَلَىٰ كُلِّ نَفْسٍۭ بِمَا كَسَبَتْ … مَّثَلُ ٱلْجَنَّةِ ٱلَّتِى وُعِدَ ٱلْمُتَّقُونَ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَٰرُ أُكُلُهَا دَآئِمٌ وَظِلُّهَا
"Senden önceki elçilerle de alay edilmişti… Herkesin kazandığının başında duran (ile başkası bir olur mu?)… Korunanlara vaat edilen cennetin durumu şöyledir: altından ırmaklar akar, ürünü de gölgesi de süreklidir."
Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı sûrenin kendi ayetleridir: dördüncü ayette ürün (ükül) farklılığı bir sınama olarak anılmıştı; on beşinci ayette gölge secde edenler arasında sayılmıştı. Otuz beşinci ayet, ikisini de kalıcı olarak veriyor. Sûre içinde doğrulanabilir bir örgüdür.
وَٱلَّذِينَ ءَاتَيْنَٰهُمُ ٱلْكِتَٰبَ يَفْرَحُونَ بِمَآ أُنزِلَ إِلَيْكَ وَمِنَ ٱلْأَحْزَابِ مَن يُنكِرُ بَعْضَهُۥ (36)
STYLE gereği bir kayıt: ayet, kitap verilenler hakkında toptan hüküm kurmuyor — bir kısmının sevindiğini, gruplardan bir kısmının ise bir kısmını inkâr ettiğini söylüyor. Ankebût 29/47'de aynı hassasiyet işlendi; oraya dayanıyorum.
وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلًا مِّن قَبْلِكَ وَجَعَلْنَا لَهُمْ أَزْوَٰجًا وَذُرِّيَّةً (38) — "senden önce de elçiler gönderdik ve onlara eşler ve çocuklar verdik."
Bu cevap Furkān 25/20'de (ye'külûne't-taâme ve yemşûne fi'l-esvâk) ve Enbiyâ 21/7-8'de işlendi. Üç sûre aynı itiraza aynı yapıyla cevap veriyor: elçilerin insan olduğu, kusur değil kaide olarak konuyor.
وَمَا كَانَ لِرَسُولٍ أَن يَأْتِىَ بِـَٔايَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ ٱللَّهِ لِكُلِّ أَجَلٍ كِتَابٌ — ve mucize talebine cevap: yetkinin elçide olmaması. Ra'd 13/7 ve 13/27'de aynı talep iki kez geçmişti; burada üçüncü kez ve hükümle kapanıyor.