Yûnus 5-6. ayetler

Hüve'llezî ceale'ş-şemse dıyâen ve'l-kamera nûran ve kadderahû menâzile li-ta'lemû adede's-sinîne ve'l-hisâb, mâ halakallâhu zâlike illâ bi'l-hakk, yufassılü'l-âyâti li-kavmin ya'lemûn

"Güneşi bir dıyâ, ayı bir nûr yapan ve yılların sayısını ve hesabı bilesiniz diye ona konak yerleri takdir eden O'dur. Allah bunu ancak hak ile yaratmıştır. Bilen bir topluluk için âyetleri ayrıntılı olarak açıklıyor."

Bu ayrım dizinde birçok yerde anıldı (Nûh 71/16, Teğâbün, Şems, Nebe', Enbiyâ 21/33) ve hep bu ayete gönderme yapıldı. Burası kelimenin kendi yeridir; bu yüzden ayrımı burada topluca kaydediyorum.

ض-و-أ kökü: dav' — ışık, parlaklık. Edâe — aydınlattı, parladı. Dilcilerin verdiği çekirdek: yayılan, güçlü, göz alan parlaklık.

ن-و-ر kökü: nûr — aydınlık. Dilcilerin verdiği çekirdek: bir yeri görünür kılan aydınlık.

Dilcilerin bu iki kelime arasında yaptığı ayrım şöyle nakledilir:

Bir kısım dilci ayrımı daha keskin koyar ve dıyâyı "kendinden olan", nûru "başkasından alınan/yansıyan" diye ayırır. Enbiyâ 21/33'te bu ayrım nakledilmişti ve orada da "nakledilen bir ayrım" kaydıyla verilmişti.

STYLE gereği burada açık bir sınır koyuyorum: bu ayrımdan modern astronomiye bir sonuç çıkarmıyorum. Ayın ışığının yansıma olduğu bilgisi bugün bilinen bir şeydir; ama ayetin bunu bildirdiğini söylemek, dilcilerin bir üslup ayrımını fizik önermesine çevirmek olur. Klasik dilcilerin ayrımı, kelimelerin şiddet ve yumuşaklık farkına dayanır — kaynak farkına değil. İkinci okuma nakledilir ve aktarılabilir; ama "Kur'an ayın yansıyan ışığını haber verdi" cümlesi bu tefsirde kurulmaz. Bu bir bakış açısıdır ve o kadarıyla bırakılır.

Ve şu kayıt da gerekir: Kur'an dıyâ kelimesini güneşten başka şeyler için de kullanır — Enbiyâ 21/48'de Mûsâ ve Hârûn'a verilen kitap için dıyâ denir. Yani kelime, "kendinden ışık saçan gök cismi" diye teknik bir terim değildir. Bu, ayrımı fizik önermesine çevirmemek için kaydedilmesi gereken bir veridir.

Ve Şems'de kaydedilen şu tespit buraya aittir: Kur'an ayı hiçbir yerde sirâc (kandil) diye anmaz; sirâc güneş içindir (Nûh 71/16, Furkān 25/61). Kelime tercihi tutarlıdır ve bu, sayılabilir bir veridir.

Zamir tekildir: kadderahû — "onu takdir etti". Dilciler zamirin aya döndüğünü kaydeder; menâzil (konak yerleri) ayın evreleriyle ilgilidir.

م-ن-ز-ل / ن-ز-ل kökü: menzil — konaklanan yer, inilen durak. Kelimenin somut resmi yolculuktur: yolcunun her gece konakladığı durak.

Ve ayetin kendi gerekçesi kaydedilmelidir, çünkü bu, sûrenin sınırını kendisi çiziyor: li-ta'lemû adede's-sinîne ve'l-hisâb — "yılların sayısını ve hesabı bilesiniz diye."

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı bu cümledir: ayet, gök cisimlerini bir takvim olarak anıyor. Şems'de kaydedildiği gibi: güneş, Kur'an'ın tabiat tasvirinde öncelikle bir saattir. Yani ayetin verdiği fayda, ışığın fiziği değil, zamanın ölçülebilir olmasıdır.

مَا خَلَقَ ٱللَّهُ ذَٰلِكَ إِلَّا بِٱلْحَقِّ — ve sûrenin omurga kelimesi burada ilk kez, yaratmanın niteliği olarak geçiyor.

إِنَّ فِى ٱخْتِلَٰفِ ٱلَّيْلِ وَٱلنَّهَارِ (6) — خ-ل-ف kökü: ardından gelmek. İhtilâf burada "anlaşmazlık" değil, birbirini izleme, nöbetleşmedir.

Ve iki ayetin bitişleri karşılaştırılabilir — bu bir dizim verisidir:

Dört ayrı vasıf, aynı kalıpla. Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum: sûre delili tek bir kapasiteye bağlamıyor — bilmek, sakınmak, düşünmek ve işitmek ayrı ayrı sayılıyor.