وَٱلْمُؤْمِنُونَ وَٱلْمُؤْمِنَٰتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَآءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِٱلْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ ٱلْمُنكَرِ
Ve'l-mü'minûne ve'l-mü'minâtü ba'duhüm evliyâü ba'd; ye'mürûne bi'l-ma'rûfi ve yenhevne ani'l-münkeri ve yukīmûne's-salâte ve yü'tûne'z-zekâte ve yutîûnallâhe ve rasûleh; ülâike seyerhamühümüllâh; innallâhe azîzün hakîm
"Mümin erkekler ve mümin kadınlar birbirlerinin velileridir: iyiliği emrederler, kötülükten alıkoyarlar, namazı kılarlar, zekâtı verirler, Allah'a ve Resulüne itaat ederler. İşte onlara Allah merhamet edecektir. Allah güçlüdür, hikmet sahibidir."
Bu ayet, 67. ayetin birebir karşılığıdır ve karşıtlık kelime kelime kuruludur. Tabloyla veriyorum, çünkü sûrenin en güçlü örgüsü budur:
| Öğe | 9/67 — Münafıklar | 9/71 — Müminler |
|---|---|---|
| Açılış | El-münâfikūne ve'l-münâfikātü | Ve'l-mü'minûne ve'l-mü'minâtü |
| Bağ | Ba'duhüm min ba'd — birbirlerindendir | Ba'duhüm evliyâü ba'd — birbirlerinin velisidir |
| Emir/nehiy | Ye'mürûne bi'l-münkeri ve yenhevne ani'l-ma'rûf | Ye'mürûne bi'l-ma'rûfi ve yenhevne ani'l-münker |
| El | Ve yakbidûne eydiyehüm — elleri kapatma | Ve yü'tûne'z-zekâte — verme |
| Namaz | — (54. ayette: illâ ve hüm küsâlâ) | Ve yukīmûne's-salâte |
| İlişki | Nesullâhe fe-nesiyehüm — karşılıklı unutma | Ve yutîûnallâhe ve rasûleh — itaat |
| Sonuç | Ve leanehümüllâh (68) | Seyerhamühümüllâh |
| Kapanış | İnne'l-münâfikīne hümü'l-fâsikūn | İnnallâhe azîzün hakîm |
Bu karşıtlık metinden doğrulanabilirdir ve tesadüf değildir: dört ayet arayla, aynı sıralamayla, aynı öğeler ters çevrilerek veriliyor.
| İfade | Ne bildiriyor |
|---|---|
| Ba'duhüm min ba'd | Cins birliği — aynı türdenlik. Bir bağ değil, bir benzerlik |
| Ba'duhüm evliyâü ba'd | Velâyet — karşılıklı sorumluluk, sahip çıkma |
Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki terkibin farkıdır: birinci grup birbirine benziyor; ikinci grup birbirinden sorumlu. Benzerlik pasiftir, velâyet bir yükümlülüktür.
و-ل-ي kökü: yakınlık, bitişiklik; birinin işini üstlenmek. Kök Enfâl 8/72-75'te velâyet bağı vesilesiyle ve Bakara'de işlendi. Oraya dayanıyorum.
| # | Fiil | Alan |
|---|---|---|
| 1 | Ye'mürûne bi'l-ma'rûf | Topluma dönük |
| 2 | Yenhevne ani'l-münker | Topluma dönük |
| 3 | Yukīmûne's-salât | Yukarıya dönük |
| 4 | Yü'tûne'z-zekât | Mala dönük |
| 5 | Yutîûnallâhe ve rasûleh | Bağlılık |
Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı sıralamadır: liste topluma dönük iki fiille başlıyor. Lokmân 31/17'de aynı ikili bir öğüt listesinin ortasında geçmişti (ve'mur bi'l-ma'rûfi venhe ani'l-münker); orada bireysel bir tavsiyeydi. Burada bir topluluk tarifidir. Fark, öznenin çoğul olmasıdır.
Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum: iki ayet de aynı yapıyı kuruyor ve sayılan fiillerin hepsi iki tarafa da nispet ediliyor. Emretme, alıkoyma, namaz, zekât ve itaat — beş fiil de ortak özneye ait.