Fecr 25-26. ayetler

Fe-yevmeizin lâ yu'azzibu azâbehû ehad • Ve lâ yûsiku vesâkahû ehad "O gün, O'nun azaplandırdığı gibi kimse azaplandıramaz; O'nun bağladığı gibi kimse bağlayamaz."

(Diğer okuyuşa göre: "O gün hiç kimse onun azabı gibi azaplandırılmaz; hiç kimse onun bağlanışı gibi bağlanmaz.")

Bu iki ayet, kıraat farkının anlamı gerçekten değiştirdiği sayılı yerlerden biridir ve kaydedilmesi zorunludur.

İki okuyuş da nakledilmiştir ve ikisi de anlamlıdır. Birbirlerini dışlamazlar: biri failin, öteki mef'ûlün eşsizliğini bildirir; ve failin eşsizliği zaten azabın eşsizliğini gerektirir.

Hangi okuyuşun hangi imama ait olduğunu kesin veremediğim için isim yazmıyorum.

Bir gözlem eklemek isterim: birinci okuyuş, sûrenin 6-14. ayetleriyle daha sıkı bağlanıyor. Orada helâk eden, azabı döken ve gözetleme yerinde duran hep rabbüke idi; burada aynı öznenin işinin benzersizliğinin söylenmesi, o bölümün doğal kapanışı olur. Bunu bir gözlem olarak belirtiyorum; bağlayıcı değildir ve ikinci okuyuşu zayıf saymak için elimizde bir delil yok.

Kök: و-ث-ق. Anlamı bağlamak, sağlamlaştırmak, sıkıca tutturmak. Vesâk / visâk — bağ, ip, kelepçe.

Kur'an'daki kullanım: "Bağı sıkı tutun" (Muhammed 47/4 — fe-şüddü'l-vesâk), esirler hakkında.

Ve aynı kökten مِيثَاق (mîsâk) gelir — ahit, antlaşma, sözleşme.

Kökün diğer türevleri de aynı ailededir: vesîka (belge — bugün Türkçede "vesika"), sika (güvenilir kimse), tevsîk (belgelendirme), el-Vesîkā (sağlam bağ).

Bu bağı kurmak öğreticidir. Ahit de bir bağdır, kelepçe de. Mîsâkta taraflar birbirine bağlanır — gönüllü olarak, ve bağ tarafları tutar. Visâkta kişi bağlanır — istemeden, ve bağ onu tutar.

Aynı kök, aynı iş: tutmak. Değişen tek şey, bağın kabul edilip edilmediğidir.

Buradan bir gözlem çıkarıyorum ve kendi okumam olduğunu belirtiyorum: bağ ya baştan kabul edilir ya sonda uygulanır. Kökün iki ucu bunu söylüyor. Bunu bir belâgat iddiası olarak değil, kelimenin taşıdığı yankı olarak kaydediyorum.

Ve beşinci ayetle bir hat kuruluyor: orada hicr vardı — engel, sınır, tutan şey. Sûre "kendini tutan" ile açıldı, "bağlanan" ile kapanıyor. Tutma işi ya içeriden yapılır ya dışarıdan.

Kelime olumsuz cümlede geçiyor ve Arapçada bu durumda umum bildirir: "hiç kimse."

İhlâs 112/1'deki ehad ile aynı kelimedir — ama tamamen farklı bir işte. Orada olumlu bir cümlede, bir isim ve sıfat olarak, eşsizliği bildiriyordu. Burada olumsuz bir cümlede, kapsayıcılık bildiriyor.

Kısa bir not olarak kaydediyorum; iki kullanım arasında bir bağ kurmuyorum, çünkü kelimenin iki işlevi Arapçada zaten ayrıdır.

Her iki ayet de aynı kelimeyle bitiyor: ehad, ehad. Sûrede bir yerde daha iki ayet aynı kelimeyle kapanıyor — 8 ve 11, fi'l-bilâd — ama orada ayetler ardışık değildi; burada ardışık.

Bu tekrar, iki cümleyi tek bir hüküm haline getiriyor: azap ve bağ, tek bir işlemin iki yüzü. Ve tekrarın kendisi bir kapanış işlevi görüyor — kıyamet sahnesi burada bitiyor, sonraki ayette bambaşka bir ses başlıyor.