Bürûc 19-20. ayetler

Beli'llezîne keferû fî tekzîb · Vallâhü min verâihim muhît "Aksine, inkâr edenler bir yalanlama içindedir. Allah ise arkalarından onları kuşatmıştır."

On yedinci ayet bir soru sormuştu: "Orduların haberi sana geldi mi?" On dokuzuncu ayet بَلْ ile başlıyor.

Bu, beklenmedik bir geçiştir. Bel, önceki cümleyi bırakıp başka bir şeye geçmeyi bildirir (idrâb).

Yaptığı iş şu: soru soruldu, cevap beklenmedi. Sanki muhatap "evet, geldi" dedi ve ayet devam ediyor: "öyleyse mesele bilgi eksikliği değil."

Yani haber ulaşmıştır; ama ulaşması bir şey değiştirmemiştir.

Dizimdeki asıl nükte burada.

Ayet "yalanlıyorlar" (yükezzibûn) demiyor. "Bir yalanlama içindedirler" diyor: fî tekzîb.

فِى harfi zarfiyet bildirir: kap, içine alma, kuşatma. Bu tefsirde birkaç kez işlendi — fî kebedin (Beled), fî husrin (Asr), fî tadlîl (Fîl).

Fîl sûresi bölümünde bu yapı için şu kaydedilmişti: "plan, boşa çıkma halinin içine yerleştirilmiştir; ona dışarıdan bir darbe inmemiş, baştan sona onu kuşatan bir durumun içine düşmüştür."

Aynı mantık burada işliyor: yalanlama bir eylem değil, bir ortam. Kişi zaman zaman yalanlamıyor; yalanlamanın içinde duruyor.

Ve kelime belirsiz (tenvinli): tekzîbin — "bir yalanlama". Belirsizlik burada büyütme bildiriyor: tarifi zor, sınırı çizilmemiş bir yalanlama.

تَكْذِيب, tef'îl kalıbında masdardır. Şems bölümünde kaydedildiği gibi bu kalıp "başkasının söylediğini yalan ilan etmek" bildirir — kendi yalan söylemek değil.

مُحِيط — Kök: ح-و-ط. Kökün somut anlamı: bir şeyin etrafını çevirmek, duvar örmek. Hâit — duvar; ihâta — çevreleme; hıyâta — çevre.

Yani muhît, çevresini tam olarak saran, hiçbir tarafını açık bırakmayandır.

مِن وَرَآئِهِم — "arkalarından"

Bu ifade üzerinde durmaya değer. Ayet "onları kuşatmıştır" demiyor; "arkalarından kuşatmıştır" diyor.

Verâ — arka, geri; insanın göremediği taraf.

Klasik müfessirlerin izahı: kuşatma, onların hiç beklemedikleri ve göremedikleri yönden gelmektedir. Kişi önünü kollar; arkasını kollayamaz.

Ve burada iki sûre arasında bir bağ var.

İnşikâk sûresinde şu geçiyordu:

وَأَمَّا مَنْ أُوتِىَ كِتَٰبَهُۥ وَرَآءَ ظَهْرِهِۦ — "Kitabı sırtının arkasından verilen kimse ise…" (İnşikâk 84/10)

Aynı kelime: وَرَاء.

İki sûrede de insanın göremediği taraf, hükmün geldiği taraftır. Birinde kitap arkadan veriliyor, diğerinde kuşatma arkadan geliyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum; kelime ortaklığı ise metnin verisidir.

Bir gözlem daha: sûrenin başında zalimler ateşin etrafında oturuyorlardı. Bir çukuru çevrelemişlerdi.

Yirminci ayette çevreleyen taraf değişiyor: Allah onları çevrelemiştir.

Çevreleyenler çevrelendi. Bu, dokuzuncu ayetteki "seyredenler seyredildi" hamlesinin ikinci kez, başka bir kelimeyle tekrarıdır.

Bunu kendi okumam olarak sunuyorum; ancak sûrenin bu tersine çevirme yöntemini üç ayrı kelimede (kutile, harîk, muhît) tekrarlaması metnin verisidir.