وَأَمَّا مَنْ أُوتِىَ كِتَٰبَهُۥ وَرَآءَ ظَهْرِهِۦ · فَسَوْفَ يَدْعُوا۟ ثُبُورًا · وَيَصْلَىٰ سَعِيرًا
Ve emmâ men ûtiye kitâbehû verâe zahrih · Fe-sevfe yed'û sübûrâ · Ve yaslâ saîrâ "Kitabı arkasından verilen kimse ise, helâk diye bağıracak ve alevli ateşe girecektir."
وَرَاء — arka, geri. ظَهْر — sırt. Kök ظ-ه-ر: görünmek, ortaya çıkmak; ve aynı kökten zahr (sırt — vücudun görünen, dışa dönük yüzü), zâhir (görünen), izhâr (açığa çıkarma), öğle vakti anlamındaki zuhr.
Neden bu kadar tuhaf? Çünkü tarif edilen hareket fiziksel olarak zahmetlidir. Bir insanın sırtının arkasından kendisine bir şey verilmesi, kolun geriye kıvrılmasını gerektirir.
"Kitabı sol eline verilen ise der ki: 'Keşke bana kitabım verilmeseydi!'" (Hâkka 69/25)
| Görüş | İzah |
|---|---|
| Sol el arkaya çevrilir | Kişinin sağ eli boynuna bağlanır ya da göğsüne kilitlenir; sol eli arkasından döndürülerek kitap ona verilir. İki ayet aynı sahneyi iki açıdan anlatır |
| İki farklı grup | Bir kısmına soldan, bir kısmına arkadan verilir |
| "Arka" mecazdır | Kişi kitabını almak istemez, yüz çevirir; ona arkasından uzatılır. Yani "arkadan verilme" bir reddediş tasviridir |
Birinci görüş klasik kaynaklarda en yaygın olanıdır. Üçüncüsü ise dil bakımından zorlanabilir bir okumadır ama sûrenin mantığına da aykırı değildir.
Ben burada tercih bildirmiyorum, çünkü ikisi de metne aykırı değil ve verilecek hüküm bir görüş bilgisine dayanmıyor.
Tercih hangisi olursa olsun, ifadenin kurduğu görüntü sabittir ve şudur: kişi kendi kaydına bakamıyor.
Sağdan verilen kitap görülebilir, okunabilir, gösterilebilir. Hâkka'da bu açıkça söylenir: "Alın, okuyun kitabımı!" (69/19). Arkadan verilen kitap ise kendi sahibine kapalıdır.
Ve bu, sûrenin baştan beri işlediği şeyle bağlanıyor. Dördüncü ayette yer içindekini attı ve boşaldı — yani her şey açığa çıktı. Ama bu kişi için açığa çıkan şey, kendisinin göremediği bir yerdedir. Herkes görebiliyor, o göremiyor.
Bir bağ daha var ve iki sûre arasında duruyor. Bürûc sûresinde şu geçer: وَٱللَّهُ مِن وَرَآئِهِم مُّحِيطٌۢ — "Allah, arkalarından onları kuşatmıştır" (Bürûc 85/20). Aynı kelime — verâ. İki sûrede de insanın göremediği taraf, hükmün geldiği taraftır.
Kök: ث-ب-ر. Helâk olmak, yok olmak, mahvolmak. Kökün ikinci bir dalı da vardır: engellenmek, alıkonulmak (sebera an).
يَدْعُو ثُبُورًا — kelimesi kelimesine: "helâk çağırır". Yani kişi "yâ sübûrâh!" — "vay helâkim!" diye bağırır. Arapçadaki felaket nidasıdır; Türkçedeki "eyvah!", "mahvoldum!" gibi.
"Elleri boyunlarına bağlı olarak oranın dar bir yerine atıldıklarında orada 'helâk!' diye bağırırlar. — Bugün bir tek helâk çağırmayın, birçok helâk çağırın!" (Furkān 25/13-14)
İki ayet arasındaki ilişki dikkat çekicidir. Furkān'daki "elleri boyunlarına bağlı" ifadesi, İnşikâk'taki "arkadan verilme" tasvirini destekleyen bir görüntüdür. Ve Furkān'daki "bir tek değil, birçok" eklemesi, İnşikâk'ta belirsiz (tenvinli) bırakılan sübûran kelimesinin ne kadar açık uçlu olduğunu gösteriyor.
Kök Kur'an'da bir yerde daha, bir kişi hakkında geçer: "Ey Firavun! Ben senin helâke uğramış (mesbûr) olduğunu sanıyorum" (İsrâ 17/102). — Ve dikkat: o ayette de zan fiili var; bu sûrenin on dördüncü ayetindeki fiil.
صَلَىٰ — Kök: ص-ل-ي. Ateşe girmek, ateşte kavrulmak, ateşe maruz kalmak. Kelime Arapçada özellikle ateşe yaslanmak, ateşin karşısında durmak için kullanılır; ıslâ, bir şeyi ateşe sokmaktır. Türkçedeki "salamura" ile ilgisi yoktur; kökle karıştırılmamalıdır.
Kur'an'da yaygın: "Ona sekar'ı tattıracağım" karşılığındaki kullanımlar, ve "yaslâ nâran zâte leheb" (Tebbet 111/3) — bu tefsirde Tebbet bölümünde işlendi.
سَعِير — Kök: س-ع-ر. Tutuşturmak, alevlendirmek, körüklemek. Se'ara'n-nâra — ateşi harladı. Saîr, alevi yükseltilmiş ateştir.
Kur'an'ın cehennem için kullandığı adlar arasında saîr, alevin kendisini öne çıkarandır. Kâria bölümündeki cehennem adları listesine bu yönüyle eklenir: hâviye varış biçimini, hutame kırıp ufalamayı, saîr ise tutuşturulmuşluğu adlandırır.
Kelime yine belirsiz (tenvinli) geliyor: saîran, "bir alevli ateş". Kâria'daki nârun hâmiye gibi, belirsizlik büyütme bildiriyor.