Nâziât 6-7. ayetler

Yevme tercüfü'r-râcife · Tetbeuhe'r-râdife "O gün sarsan sarsar; ardından gelen onu izler."

Kök: ر-ج-ف. Şiddetle sarsılmak, titremek, yerinden oynamak.

Türevleri ve Kur'an'daki kullanımları:

• ٱلرَّجْفَة — sarsıntı, deprem. Kur'an'da helâk edilen kavimler için kullanılır: "Onları sarsıntı yakaladı" (A'râf 7/78 — Semûd; 7/91 — Medyen; 7/155 — Mûsâ'nın kavminden seçilen yetmiş kişi).
• تَرْجُفُ — sarsılır. "O gün yer ve dağlar sarsılır" (Müzzemmil 73/14).
• ٱلْمُرْجِفُون — ortalığı sarsanlar, huzursuzluk yayanlar. "Münafıklar, kalplerinde hastalık olanlar ve şehirde kışkırtıcı haber yayanlar…" (Ahzâb 33/60).

Son madde kayda değer bir dil verisidir. Arapçada إِرْجَاف, asılsız ve sarsıcı haber yaymak demektir — söylentiyle ortalığı sarsmak.

Yani kök, hem fiziksel sarsıntıyı hem toplumsal sarsıntıyı adlandırıyor. Bu bir dil gözlemidir; ayetteki kullanım açıkça fizikseldir ve buradan bir imâ çıkarmıyorum.

Kelime ism-i fâildir ve müennestir: "sarsan (dişil)".

Ve bu, Kâria bölümünde kaydedilen bir örüntünün örneğidir. Orada Kur'an'ın kıyamet için kullandığı adlar tablo halinde verilmiş ve şu tespit yapılmıştı: "Bu adların hepsinin ortak bir gramer özelliği var: neredeyse hepsi ism-i fâil kalıbındadır ve müennestir. Yani hepsi 'yapan' konumundadır."

ٱلرَّاجِفَة ve ٱلرَّادِفَة bu listeye eklenir. İkisi de fâile vezninde, ikisi de dişil, ikisi de "yapan" konumunda.

Ve aynı sûrede bir üçüncüsü daha gelecek: ٱلطَّامَّة (79/34) — ki o, Kâria'daki tabloda zaten yer alıyordu.

Nitelenen isim hazfedilmiş. Er-râcife bir sıfattır; nitelediği isim söylenmemiş. Bu, birinci-beşinci ayetlerdeki durumla aynı: sıfat var, mevsûf yok.

Yani sûre, ilk yedi ayetinde hep sıfatla konuşuyor. Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum.

Kök: ر-د-ف. Birinin arkasından gelmek; ve özellikle birinin arkasına binmek.

Türevleri:

• رَدِيف — terkiye binen kişi; bineğin arkasındaki. Arap kültüründe bilinen bir konum: bir deveye ya da ata iki kişi biner, öndeki sürer, arkadaki redîftir.
• مُرْدِفِين — arka arkaya gelen. "Bin melekle size yardım edeceğim — birbiri ardınca" (Enfâl 8/9).
• رَدِفَ لَكُم — size yaklaştı, ardınıza düştü. "De ki: Belki de acele istediğinizin bir kısmı ardınıza düşmüştür" (Neml 27/72).

Kelimenin verdiği görüntü şudur: ikinci olan, birincinin arkasına binmiştir. Yani ikisi ayrı ayrı gelmiyor; bağlı geliyorlar.

Türkçede "peşi sıra" ifadesi bunu yaklaşık karşılar, ama redîfteki temas fikrini vermez.

Birinci görüş en yaygın olanıdır ve Zümer 39/68'deki açık ifade en güçlü dayanaktır.

Ve komşu sûreyle bağ kayda değer. Nebe' 78/18'de tek bir üfleme anılıyordu: "sûra üfürüldüğü gün." Nâziât iki sarsıntıdan söz ediyor.

İki sûre çelişmiyor: Nebe' ikinci üflemeyi (diriliş) anıyor, çünkü ardından "gelirsiniz" diyor. Nâziât ikisini birden anıyor.

Bir gözlem: kelime seçimi farkı.

İki sûre aynı olayı iki farklı duyuyla anlatıyor: biri duyuluyor, diğeri hissediliyor.

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum. İki sûrenin komşu olması ve aynı olayı farklı kelimelerle anlatması, Kur'an'ın kıyamet sahnelerinde sık görülen bir özelliktir.

Yedinci ayet bağlaçsız geliyor: تَتْبَعُهَا ٱلرَّادِفَةُ — "ardından gelen onu izler."

Bağlacın düşürülmesi (fasl), İhlâs bölümünde işlendiği gibi, iki cümlenin birbirine bağlanamayacak kadar sıkı olduğunu gösterir.

Ve burada bu, kelimenin anlamıyla birebir örtüşüyor: redîf, arkaya binendir. Yani iki sarsıntı arasında boşluk yok — ve iki ayet arasında da bağlaç yok.

Metin, anlattığı bitişikliği gramerinde yapıyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum; ama bağlacın düşürülmüş olması ve redîf kelimesinin anlamı, ikisi de metindedir.