Nâziât 42-44. ayetler

Yes'elûneke ani's-sâati eyyâne mürsâhâ · Fîme ente min zikrâhâ · İlâ rabbike müntehâhâ "Sana Saat'i soruyorlar: 'Ne zaman demir atacak?' Sen onu anmanın neresindesin? Onun sonu Rabbine aittir."

Ve şimdi iki komşu sûre arasındaki en açık bağa gelelim.

Aynı kök, iki sûrede, iki farklı babda.

Nebe' "birbirlerine soruyorlar" diye açılıyordu; Nâziât "sana soruyorlar" diye kapanıyor.

Ve iki sûrenin verdiği cevaplar da farklı:

• Nebe': soruyu kesip (kellâ) bir tablo kuruyor. Cevap verilmiyor ama sahne veriliyor.
• Nâziât: "sen bilemezsin" diyor. Cevap verilmiyor ve verilemeyeceği söyleniyor.

Bu paralelliği kendi okumam olarak kaydediyorum. Ama kök ortaklığı, bab farkı ve iki sûredeki konumlar doğrulanabilir verilerdir.

Ve şunu eklemek gerekiyor: iki soru aynı soru değildir. Nebe'de sorulan şey "nedir?"; Nâziât'ta sorulan şey "ne zaman?"

Birincisi haberin muhtevası hakkında; ikincisi vakti hakkında. Ve Kur'an ikisine iki farklı türde cevap veriyor: muhteva anlatılıyor, vakit bildirilmiyor.

Arapçada zaman sorusu için iki edat vardır: مَتَىٰ ve أَيَّانَ.

Dilcilerin kaydettiği fark: metâ genel zaman sorusudur; eyyâne ise büyük, korkutucu ya da uzak bir olayın vakti sorulurken kullanılır.

Ve Kur'an'daki dağılım bu ayrımı destekliyor. Eyyâne Kur'an'da geçtiği her yerde kıyamet ya da diriliş hakkındadır:

"Sana Saat'i soruyorlar: ne zaman demir atacak?" (A'râf 7/187 — bu sûredeki ayetle neredeyse birebir aynı)

"Ceza günü ne zaman?" (Zâriyât 51/12 — eyyâne yevmü'd-dîn)

"Ne zaman diriltilecekleri konusunda şuurları yoktur." (Nahl 16/21; Neml 27/65 — eyyâne yüb'asûn)

Bu dağılıma dikkat çekiyorum; istisnası olup olmadığını kesin söyleyemediğim için bir kural olarak sunmuyorum. Ama dağılım doğruysa, edatın kendisi sorulan şeyin cinsini haber veriyor demektir.

Kök: ر-س-و. Ve yukarıda otuz ikinci ayette kaydedildiği gibi, aynı kök dağlar için kullanılmıştı: أَرْسَىٰهَا.

مُرْسَىٰ mimli masdar ya da ism-i zaman/mekân olabilir:

Soru "ne zaman" olduğu için ism-i zaman okuması siyaka en uygunudur.

Ve kelimenin denizcilik anlamı burada bir görüntü kuruyor.

Yukarıda kaydedildiği gibi, irsâ geminin demir atmasıdır. Ve Kur'an bu kelimeyi Nûh'un gemisi için kullanmıştı: "Onun akıp gitmesi de durması da (مُرْسَىٰهَا) Allah'ın adıyladır" (Hûd 11/41).

Yani soru şuna benziyor: "Bu gemi ne zaman limana girecek?"

Ve iki ayet sonra gelen cevap, Hûd 11/41'in cevabıyla aynıdır: durması Allah'ın işidir.

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum; kelime ortaklığı ise doğrulanabilir bir veridir.

Ve burada Nebe' sûresiyle bir ses bağı var.

فِيمَ — فِي + مَا, ve mânın elifi düşmüş.

Bu, Nebe' 78/1'deki عَمَّ ile aynı gramer olayıdır. Orada kural tablo halinde verilmişti ve tekrarlanmıyor: soru edatı olan mâ, başına bir cer harfi aldığında elifini kaybeder.

İki komşu sûre, kısalmış soru edatını iki uçta kullanıyor:

Bu, doğrulanabilir bir veridir. İki sûrenin bu kalıbı iki uçta kullanmasının kasıtlı olduğunu iddia etmiyorum; kaydettiğim şey, iki komşu sûrenin aynı nadir kalıbı taşımasıdır.

Cümle Arapçada da kapalıdır ve müfessirler ayrılmıştır.

Birinci ve üçüncü görüş birbirine yakındır ve en yaygın olanlardır. İkisi de aynı sonuca varır: Peygamber Saat'in vaktini bilmiyor.

Dördüncü görüş cümlenin lafzına uymuyor ve onu bir nakil olarak kaydediyorum, tercih etmiyorum.

Ben birinci-üçüncü görüş çizgisini tercih ediyorum; bağlayıcı değildir. Gerekçem: bir sonraki ayet cümlenin anlamını açıkça veriyor.

Bu ayet tek başına değildir. Kur'an, Saat'in vaktinin bilinmediğini birkaç yerde ve açıkça söyler:

"Sana Saat'i soruyorlar: ne zaman demir atacak? De ki: Onun bilgisi ancak Rabbimin katındadır; onu vaktinde ancak O ortaya çıkarır… De ki: Onun bilgisi ancak Allah katındadır; fakat insanların çoğu bilmez." (A'râf 7/187)

"İnsanlar sana Saat'i soruyorlar. De ki: Onun bilgisi ancak Allah katındadır." (Ahzâb 33/63)

"Saat'in bilgisi O'nun katındadır." (Lokmân 31/34; Zuhruf 43/85; Fussilet 41/47)

Bu, kaydedilmeye değer bir tutarlılıktır. Kur'an, kendi peygamberinin bilmediği bir şeyi metnin içine yazıyor.

Ve bunun bir sonucu var ve bugüne doğrudan bakıyor: kıyametin tarihini hesaplama iddiaları, Kur'an'ın kendi metniyle çelişir. Bu tefsirde STYLE gereği sayı ve harf hesabı türü iddialar kullanılmıyor; bu ayet, o kuralın metindeki dayanaklarından biridir.

Ve cevap veriliyor.

مُنتَهَىٰ — Kök: ن-ه-ي. Yukarıda kırkıncı ayette kaydedildiği gibi, bu kök hem "yasaklamak" hem "son" anlamını taşır. Müntehâ — varılacak son nokta.

Kur'an bu kelimeyi birkaç yerde kullanır:

"Ve şüphesiz son varış Rabbinedir." (Necm 53/42 — ve enne ilâ rabbike'l-müntehâ)

"Sidretü'l-müntehâ'nın yanında." (Necm 53/14)

Cümlenin dizimi kayda değer. "İlâ rabbike" (Rabbine) öne alınmış; müntehâhâ (onun sonu) sona bırakılmış.

Arapçada normal yerinden öne alınan öğe hasr (sınırlama) bildirir. Yani anlam şudur: onun sonu yalnızca Rabbine aittir — başkasına değil.

Ve "son"un iki anlamı var ve ikisi de burada geçerli olabilir:

Müfessirler ikisini de kaydeder ve birbirini dışlamazlar.