Mürselât 50. ayet

Fe-bi-eyyi hadîsin ba'dehû yü'minûn "Öyleyse bundan sonra hangi söze inanacaklar?"

Sûrenin son ayeti. Ve bir hükümle değil, bir soruyla kapanıyor.

Bu, cevap bekleyen bir soru değildir. Nahivciler buna istifhâm-ı inkârî derler: cevabı olmadığı için sorulan soru. Türkçede en yakın karşılık: "Peki başka neye inanacaklar ki?"

Ve sorunun mantığı şudur: elde en güçlü söz zaten sunulmuştur. Bundan sonrası için bir sıra yoktur; sıra burada bitiyor.

Âdiyât bölümünde "bilmiyor mu?" sorusu için kaydedilenler burada da geçerli: "soru kınama sorusudur, cevabı bellidir." Ama bir fark var. Âdiyât'ta soru bir teşhis soruyordu (biliyor mu bilmiyor mu). Burada soru bir imkânsızlık bildiriyor.

Kök: ح-د-ث. Ve kökün iki dalı burada birlikte çalışıyor.

• حَدَثَ — yeni oldu, meydana geldi, önceden yokken var oldu.
• حَادِث / حَدَث — yeni olan, sonradan olan. Kelâm ilminde hudûs (sonradan olma) kavramı bu köktendir; karşıtı kıdem.
• حَدِيث — hem "yeni" hem "söz, haber".

İki anlamın aynı kelimede bulunması tesadüf değildir: haber, tanımı gereği yeni olandır. Bilinen bir şey haber değildir. Arapça, "söz" ile "yeni" arasına aynı kelimeyi koyuyor.

Bu kelime bu tefsirde Duhâ bölümünde işlenmişti ve orada tam da bu ayet zikredilmişti:

حَدِيث (hadîs) — hem "yeni" hem "söz, haber". Kur'an kendisi için de kullanır: "Bu sözden sonra hangi söze inanacaklar?" (Mürselât 77/50).

Kur'an'ın kendisi için bu kelimeyi kullanması birkaç yerde görülür:

• "Allah, sözün en güzelini indirdi." (Zümer 39/23) — ahsene'l-hadîs.
• "Bu söze mi şaşıyorsunuz?" (Necm 53/59) — e-fe-min hâze'l-hadîs.

Ba'dehû — "ondan sonra". Kim?

Üçü de savunulmuştur ve aralarında büyük fark yoktur: hepsi aynı yere çıkıyor — muhataba ulaşan söze.

Birinci görüş daha yaygındır.

Bu ayet, Kur'an'da birebir aynı lafızla bir yerde daha geçer:

"…Öyleyse bundan sonra hangi söze inanacaklar?" (A'râf 7/185)

Ve benzeri bir kez daha:

"İşte bunlar Allah'ın ayetleridir; onları sana hak olarak okuyoruz. Allah'tan ve O'nun ayetlerinden sonra hangi söze inanacaklar?" (Câsiye 45/6)

Üç yerde de cümle bir bölümün kapanışıdır. Ve üçünde de aynı işi görüyor: sunulan delillerin ardından, delilin ötesinde bir şey kalmadığını bildiriyor.

A'râf 7/185'in öncesi özellikle dikkat çekicidir: orada göklerin ve yerin melekûtuna, yaratılan şeylere ve ecelin yakınlığına bakmaları isteniyor — yani Mürselât'ın üç delil bölümüyle aynı türden deliller sunuluyor. Ve aynı cümleyle kapanıyor.

Bu ortaklığı bir gözlem olarak kaydediyorum.

Şimdi sûrenin bittiği yere bakalım.

Elli ayet boyunca:

• Beş yemin edildi.
• Bir hüküm konuldu: vaad edilen gerçekleşecek.
• Kıyametin dört kırılması anlatıldı.
• Üç delil sunuldu: tarih, beden, yer.
• Dört sahne kuruldu: sevk, sessizlik, toplanma, meydan okuma.
• Bir karşı tablo çizildi.
• Bir teşhis konuldu: eğilmiyorlar.
• Ve hüküm on kez tekrarlandı.

Bütün bunlardan sonra sûre bir soru soruyor. Ve sorunun anlamı şu: elde başka bir araç yok.

Bu, Kur'an'ın kendi konumu hakkındaki en açık ifadelerinden biridir. Metin, kendisinden sonra gelecek bir delil olmadığını söylüyor. Bu bir övünme değil, bir sınır bildirimidir: ikna aracı tükenmiştir.

Ve bunun bir sonucu var, ki bu tefsirde daha önce birkaç kez kaydedildi (Ğâşiye 88/21-22, A'lâ 87/9-10, Bakara 2/6): elçinin görevi ulaştırmaktır, sonucu üretmek değil. Ğâşiye bölümünde kaydedilmişti: "Musaytır olmamak bir eksiklik değil, bir muafiyettir."

Mürselât aynı sınırı başka bir yerden çiziyor. Ğâşiye elçinin yetkisini sınırlıyordu; Mürselât sözün kendisinin sınırını bildiriyor. Söz söylendi; söylenecek başka bir şey yok.

Ve bu, sûrenin ilk ayetiyle bir daire kuruyor.

Sûre el-mürselât ile açılmıştı: gönderilenler. Ve beşinci ayette gönderilenlerin ne taşıdığı söylenmişti: ذِكْرًا — bir hatırlatma.

Elli birinci ayet yok; sûre ellide bitiyor. Ve son kelimesi يُؤْمِنُونَ — inanacaklar mı?

Sûre kesin bir yeminle açılıp açık bir soruyla kapanıyor. Baştaki kesinlik, sözün gönderilmiş olmasına aitti; sondaki belirsizlik, sözün kabul edilip edilmeyeceğine.

İkisi arasındaki fark, sûrenin bütün meselesidir: ulaştırma tamamlandı, kabul edilmedi.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum.