İnsân 17-18. ayetler

Ve yüskavne fîhâ ke'sen kâne mizâcühâ zencebîlâ · Aynen fîhâ tüsemmâ selsebîlâ "Orada, katkısı zencefil olan bir kadehten içirilirler; orada bir pınar ki adı Selsebîl'dir."

Kök: س-ق-ي. Mutaffifîn 83/25 bahsinde işlendi; oradaki tespiti özetliyorum: sikāye su dağıtma işidir ve Kâbe'de bir görevin adıydı; sukyâ su içme sırasıdır (Şems 91/13'te ele alınmıştı). Ve fiilin meçhul gelmesi üzerine şu kaydedilmişti: "kendileri almıyor, kendilerine veriliyor."

Buraya özgü olan, beşinci ayetle arasındaki fark.

Beşinci ayette fiil etkendi: yeşrabûne — içerler. Altıncı ayette pınarı kendileri yarıyorlardı. On yedinci ayette fiil meçhul: yüskavne — içirilirler.

Aynı sûre içinde, aynı iş, iki farklı kip. Sıra şudur: önce kendileri içiyor ve kendileri açıyor (5-6), sonra kendilerine içiriliyor (17), en sonda Rableri içiriyor (21).

Üç kademe: kendi eli → belirsiz bir el → Rabbin eli. Sûre, içme fiilini üç kez kullanıp her seferinde özneyi yukarı taşıyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum; fiillerin kipleri ise sayılabilir bir veridir.

Ke's ve mizâc kelimeleri beşinci ayette işlendi; tekrarlamıyorum. Burada asıl mesele, iki katkının ne olduğudur.

زَنجَبِيل — zencefil. Bir kök bitkisi; keskin, yakıcı, ısıtıcı. O dünyada Hindistan yönünden gelen bir ticaret malıydı ve Araplar arasında içeceklere katılması bilinen bir kullanımdı.

Kelimenin Arapçaya başka bir dilden girdiği yaygın olarak kabul edilir. Kesin kaynağı hakkında hüküm vermiyorum.

Şimdi iki katkıyı yan yana koyun:

İki katkı birbirinin zıddıdır. Biri soğutur, biri ısıtır. Ve ikisi de aynı kişilere veriliyor.

Ve bu, on üçüncü ayetle bir gerilim kuruyor: orada ne güneş vardı ne zemherîr — ne sıcak ne soğuk. Ortam iki uçtan da arındırılmıştı. Ama kadehte iki uç da var: serinlik ve sıcaklık.

Şöyle okuyorum — kendi çıkarımım olarak sunuyorum: ortamdan kaldırılan şey, sıcak ve soğuğun zorlayıcılığıdır; kadehte verilen şey ise aynı iki niteliğin seçilebilir hali. Katlanılan sıcak ile içilen sıcaklık aynı şey değildir. Sûre, insanı iki uçtan kurtarıp aynı iki ucu ona ikram olarak geri veriyor.

Bu bir okumadır; ayet böyle bir gerekçe kurmuyor. Kâfûrun serinletici, zencefilin ısıtıcı olması ise o dünyanın bildiği bir şeydir.

Kelime Kur'an'da yalnızca burada geçer ve anlamı üzerinde ihtilaf vardır.

Kesin bir tercih bildirmiyorum. İki ilk görüş birbirini dışlamıyor: ad, vasıftan türetilmiş olabilir — Mutaffifîn bölümünde tesnîm için de aynı kayıt düşülmüştü.

Dördüncü ayette kaydedilmişti: سَلَٰسِل (zincirler) ile سَلْسَبِيل aynı ses dizisiyle başlıyor.

Sûrenin dördüncü ayeti örtenler için selâsil diyor; on sekizinci ayeti ebrârın pınarına selsebîl diyor.

Bunu bir ses gözlemi olarak kaydediyorum, iştikak iddiası olarak değil. İki kelimenin aynı kökten gelip gelmediği tartışmalıdır ve karara bağlamıyorum. Kaydettiğim şey yalnızca şudur: sûrenin iki kutbunda, kulakta birbirini çağıran iki kelime duruyor — biri bağlayan, biri akan.

A'lâ bölümünde de kaydedildiği gibi: ses benzerliğinden anlam çıkarılmaz.

Fiil meçhul: "adlandırılır". Kim adlandırıyor söylenmiyor.

Ve bu kelime, sûrenin ilk ayetiyle sessizce konuşuyor.

Birinci ayette insan مَذْكُورًا değildi — anılan bir şey değildi, adı yoktu. On sekizinci ayette bir pınarın adı var ve söyleniyor.

Bunu fazla yüklemeden, bir gözlem olarak kaydediyorum: sûre adsız bir varlıkla açılıyor ve tasvirinin ortasında bir ad koyuyor.