Cin 25. ayet

Kul in edrî e-karîbun mâ tûadûne em yec'alü lehû rabbî emedâ

"De ki: Size vaat edilen yakın mı, yoksa Rabbim ona uzun bir süre mi koyacak — bilmiyorum."

إِنْ burada şart edatı değil, nâfiye (olumsuzluk edatı) olarak kullanılmıştır: in edrî = mâ edrî = "bilmiyorum". Arapçada inin bu kullanımı yerleşiktir ve Kur'an'da birkaç yerde geçer.

Ve fiil, 10. ayetin fiilidir: د-ر-ي kökü. Cinler lâ nedrî demişti; Peygamber in edrî diyor.

Bu paralellik 10. ayette ele alınmıştı; burada tamamlanıyor. Sûre, gaybı bilmemeyi iki ayrı ağızdan söyletiyor:

• Cinler (10): yerdekilere ne murad edildiğini bilmiyoruz.
• Peygamber (25): vaat edilenin ne zaman geleceğini bilmiyorum.

Ve bir sonraki ayet hükmü koyuyor: gaybı yalnız Allah bilir.

Yani sûre bir sıralama kuruyor: iki örnek, sonra kural. Kehanet kaynağı sanılan varlıklar bilmiyor; Allah'ın elçisi bilmiyor; çünkü gayb yalnız O'nundur.

Cümle, 10. ayetle aynı gramer kalıbını kullanıyor: e- … em … — "…mı, yoksa …mı?"

Ve bir ortak nokta daha: her iki ayette de ikinci şıkta "Rab" ismi anılıyor. Bilinmeyenin sahibi, terbiye eden isimle anılıyor.

Kök أ-م-د: bir zaman aralığı — ve özellikle sonu olan bir aralık. Emed, başı ve sonu belli bir müddettir.

Kelimenin zamandan farkı budur: zamân genel süreyi, emed sınırlı ve uçları belli bir süreyi bildirir. Klasik dilciler emedi "bir şeyin nihayeti" diye de açıklar.

Kur'an'daki geçişleri:

• "Üzerlerinden uzun bir süre (el-emed) geçti de kalpleri katılaştı" (Hadîd 57/16).
• "İki taraftan hangisinin kaldıkları süreyi (emeden) daha iyi hesapladığını bilelim diye" (Kehf 18/12).
• "Kendisiyle arasında uzun bir mesafe (emeden baîdâ) olmasını ister" (Âl-i İmrân 3/30).

Kelimenin seçimi bir şey söylüyor: ayet "yoksa uzun mu sürecek" derken bile, sonu olan bir süreden söz ediyor. Yani belirsiz olan şey ne zaman olduğudur, olup olmayacağı değil. Cümlenin iki şıkkı da olayın gerçekleşeceğini varsayıyor: yakın mı, uzak mı.

Bu, bilgisizlik beyanının kapsamını tam olarak çiziyor. Peygamber olayı değil, tarihi bilmiyor.

Birincisi: "bilmiyorum" diyebilmenin, otoriteyi zayıflatmak yerine sağlamlaştırması.

Alışılmış beklenti şudur: bir öğreti taşıyan kişi, taşıdığı öğretinin her sorusuna cevap verebilmelidir; bilmediğini söylemek, taşıdığı şeyi zayıflatır.

Sûre bunun tersini yapıyor. Ve mantığı açıktır: bilginin sınırını çizen, sınır içindeki bilgiyi güvenilir kılar. Her soruya cevap veren kaynağın hiçbir cevabı denetlenemez; bir yerde durup "burası benim alanım değil" diyen kaynak, alanı içindeki sözü tartılabilir hale getirir.

Bu, sûrenin baştan beri işlediği bilgi meselesinin pratik sonucudur.

İkincisi: elde olanla olmayanı ayırmak. Dört ayet boyunca sayılanlar bir yokluk listesi değil, bir görev tarifidir. Elçinin elinde olan tek şey söylenmiştir: belâğ — taşımak. Bunun dışındaki her şey — sonucu, zamanı, muhatabın tepkisi — başkasının işidir.

Bir işin sınırlarını bilmek, o işi yapılabilir kılar. Sınırı bilmeyen kişi ya taşıyamayacağı bir yükün altına girer ya da taşıyabileceğini de bırakır.

Üçüncüsü: kalabalığın merkezindeki kişinin kendini küçültmesi. 19. ayette bir sahne vardı: dua eden bir adam ve üstüne yığılan bir kütle. Bu dört ayet, o sahneye verilen cevaptır. Ve cevabın biçimi dikkat çekicidir — kalabalık dağıtılmıyor, uyarılmıyor, kınanmıyor. Merkezdeki kişi konuşuyor ve kendi konumunu düzeltiyor.

Bu, dinî yapıların en eski sorununa verilmiş bir cevaptır: aracının merkeze geçmesi, çoğu zaman aracının kendi tavrıyla önlenir ya da önlenemez.

Son üç ayet tek bir cümledir ve sûrenin bütün meselesini hükme bağlar. 25. ayette Peygamber "bilmiyorum" dedi; 26. ayet bunun niçin böyle olduğunu söylüyor.