A'râf 57-58. ayetler

Ve hüve'llezî yürsilü'r-riyâha büşran beyne yedey rahmetih, hattâ izâ ekallet sehâben sikālen suknâhü li-beledin meyyitin fe-enzelnâ bihi'l-mâe fe-ahracnâ bihî min külli's-semerât, kezâlike nuhricü'l-mevtâ lealleküm tezekkerûn · Ve'l-beledü't-tayyibü yahrucü nebâtühû bi-izni rabbih, ve'llezî habüse lâ yahrucü illâ nekidâ, kezâlike nusarrifü'l-âyâti li-kavmin yeşkürûn

"Rahmetinin önünde rüzgârları müjdeci olarak gönderen O'dur. Nihayet rüzgârlar ağır bulutları yüklendiğinde, biz onu ölü bir beldeye sürer, oradan su indirir ve onunla her türlü üründen çıkarırız. Ölüleri de işte böyle çıkarırız — belki düşünüp öğüt alırsınız diye. · Güzel/verimli beldenin bitkisi Rabbinin izniyle çıkar; kötü olanınki ise cılızdan başka bir şey çıkarmaz. İşte şükreden bir topluluk için âyetleri böyle çevirip çevirip anlatıyoruz."

بَيْنَ يَدَىْ — kelimesi kelimesine "iki elinin arasında"; Arapçada deyim olarak "önünde, önünden" demektir. Yağmur rahmet diye adlandırılıyor ve rüzgâr onun önündeki müjde.

Bir kıraat kaydı: büşran kelimesi için nüşran (yayılarak), nüşuran ve neşran okuyuşları da nakledilir. Fark anlamı etkiler: birinci okuyuşta rüzgâr müjdeci, ötekinde yayıcı/dağıtıcıdır. İki anlam da ayetin resmiyle uyumludur; tercih dayatmıyorum.

Ayette iki geçiş var ve ikisi de kaydedilmelidir.

Bir — şahıs değişiyor: cümle hüve'llezî yürsilü (üçüncü şahıs) ile başlıyor, sonra suknâhü … fe-enzelnâ … fe-ahracnâ (birinci çoğul) oluyor. Bu, Arapçada iltifât (hitabın yön değiştirmesi) denen tekniktir ve dizinde birçok yerde işlendi.

Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum: geçiş tam olarak fiilin doğrudan müdahaleye döndüğü yerde oluyor — rüzgâr "gönderilir", ama bulut "biz sürdük" deniyor.

İki — sayı değişiyor: sehâben sikālen (ağır bulutlar, çoğul sıfat) denip hemen ardından suknâ-hü (onu, tekil) deniyor. Dilciler bunu sehâb kelimesinin hem cins ismi hem çoğul sayılabilmesiyle açıklar.

أَقَلَّتْ — kök ق-ل-ل: azlık; IV. bâbda bir şeyi kaldırmak, yüklenmek anlamı verir. Dilciler bu anlamı "yükü az bulup kaldırmak" resmine bağlar. Yani rüzgâr, ağır bulutu hafif bir yükmüş gibi taşıyor.

Bunu bir kelime kaydı olarak veriyorum ve dayanağı kökün iki anlamının aynı kalıpta buluşmasıdır: ayet sikālen (ağır) ile ekallet (hafifçe kaldırdı) kelimelerini yan yana koyuyor. Bu, metinden okunabilir bir karşıtlıktır.

Ayet bir gözlemden bir sonuca geçiyor ve geçiş edatı kezâlike (işte böyle).

Ve fiilin aynı olması kaydedilmelidir: fe-ahracnâ bihî min külli's-semerât → kezâlike nuhricü'l-mevtâ. Aynı fiil, iki nesne.

Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum: delil, benzetmeyle değil aynı fiili tekrar ederek kuruluyor. Ve bu, sûrenin yirmi beşinci ayetiyle bağlanır: ve minhâ tuhracûn. Aynı kök, aynı iş.

Elli sekizinci ayet Kur'an'ın en yoğun temsillerinden biridir ve Ra'd 13/4'te işlenen gözlemle mutlaka birlikte okunmalıdır.

Ra'd 13/4'te kaydedilen şuydu ve oraya dayanıyorum:

Orada kaydedilen sonuç şuydu: aynı toprak, aynı su, hatta aynı kök — ve yine de farklı ürün; yani fark, dışarıdan gelen imkânda değil.

Şimdi iki ayeti yan yana koyuyorum ve fark metinden okunuyor:

Bu, iki metinden doğrulanabilir bir farktır ve kendi okumam olarak şunu kaydediyorum: Ra'd, farkı aynı zeminde gösteriyor; A'râf, farkı zeminin kendisinde gösteriyor. İkisi birlikte okunduğunda iki ayrı soru cevaplanmış oluyor: aynı imkânı alan neden ayrışır (Ra'd) ve alınan şey neden aynı sonucu vermez (A'râf). Bu bir izahtır, bir hüküm değil.

ط-ي-ب kökü: hoş, temiz, güzel olmak; ve verimli olmak. Beledün tayyib — dilcilere göre hem hoş hem verimli belde.

خ-ب-ث kökü: kötü, pis, bozuk olmak. İki kök Kur'an'da düzenli olarak karşıt çift oluşturur.

Ve fiillerin kalıbı kaydedilmeye değer ve bu bir dizim nüktesidir:

Beklenen kuruluş ve'l-beledü'l-habîs olurdu; ayet bunu kurmuyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve bağlayıcı değildir; dayanağı kalıp farkıdır: iyi toprak bir sıfatla, kötü toprak bir fiille anılıyor. Sıfat durumu, fiil ise bir hâle gelmeyi bildirir. İkincisinde bir süreç sezdiriliyor. Metin bunu açıklamıyor; kalıp farkı ise sayılabilir bir veridir.

Ve ikinci tarafta belde kelimesi tekrarlanmıyor: ve'llezî habüse — "kötü olan". Adlandırma eksik bırakılıyor.

ن-ك-د kökü: verimsizlik, zorlukla ve az veren. Dilciler kelimeyi "güçlükle, azar azar ve istemeye istemeye veren" diye açıklar; bi'rün nekidün — suyu zor çıkan kuyu.

Kelime Kur'an'da yalnız burada geçer. Bu, sayılabilir bir veridir.

Ve kaydedilmesi gereken bir incelik var: ayet "hiçbir şey çıkmaz" demiyor. Lâ yahrucü illâ nekidâ — istisna edatıyla: bir şey çıkıyor, ama cılız.

Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum: temsilde ikinci taraf tamamen kısır olarak çizilmiyor. Bir çıktı var; ölçüsü düşük.

Dizim nüktesi kaydedilmelidir: bi-izni rabbih kaydı yalnız birinci tarafa konuyor. İkinci tarafta böyle bir kayıt yok.

Metin bunun sebebini söylemiyor. Klasik tefsirlerde birkaç izah nakledilir (kaydın, çıkanın kendinden olmadığını bildirmek için iyi tarafa konduğu; ya da tek bir kaydın iki tarafa birden bakması). Tercih dayatmıyorum ve bir hüküm kurmuyorum; kaydın yalnız bir tarafta bulunması metinden okunabilir bir veridir ve o kadarını yazıyorum.

ص-ر-ف kökü kırk yedinci ayette (surifet ebsâruhüm) geçmişti; burada II. bâbda geliyor ve Ahkāf 46/27'de kaydedildiği gibi tekrar ve çeşitlendirme bildirir: aynı şeyin farklı yollarla, farklı yüzlerden anlatılması. Oraya dayanıyorum.

Ve kökün sûredeki üç geçişi bir tabloda toplanabilir:

Tek kök, üç ayrı iş. Bu, sûre içinde doğrulanabilir bir dağılımdır.

Ve elli sekizinci ayetin kapanışı li-kavmin yeşkürûntur. Onuncu ayet kalîlen mâ teşkürûn ile bitmişti. Sûre, şükrün azlığını bildirdiği yerden, şükreden bir topluluğu anmaya geliyor. Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum.