A'râf 28-30. ayetler

Ve izâ faalû fâhışeten kālû vecednâ aleyhâ âbâenâ va'llâhu emeranâ bihâ, kul innallâhe lâ ye'müru bi'l-fahşâ', e-tekūlûne alallâhi mâ lâ ta'lemûn · Kul emera rabbî bi'l-kıst, ve ekīmû vucûheküm inde külli mescidin ve'd'ûhü muhlisîne lehü'd-dîn, kemâ bedeeküm teûdûn · Ferîkan hedâ ve ferîkan hakka aleyhimü'd-dalâleh, innehümü'ttehazü'ş-şeyâtîne evliyâe min dûnillâhi ve yahsebûne ennehüm mühtedûn

"Bir çirkinlik yaptıklarında, 'Atalarımızı bunun üzerinde bulduk, Allah da bize bunu emretti' derler. De ki: Allah çirkinliği emretmez. Bilmediğiniz şeyleri Allah hakkında mı söylüyorsunuz? · De ki: Rabbim adaleti emretti. Her mescitte yüzünüzü O'na doğrultun ve dini yalnız O'na has kılarak O'na dua edin. Sizi ilkin yarattığı gibi yine O'na döneceksiniz. · Bir kısmını doğru yola iletti, bir kısmına da sapıklık hak oldu. Çünkü onlar Allah'ı bırakıp şeytanları dost edindiler ve kendilerinin doğru yolda olduklarını sanıyorlar."

Yirmi sekizinci ayet, muhatabın iki gerekçesini yan yana veriyor ve dizim kaydedilmelidir:

Ve cevap yalnız ikincisine veriliyor: kul innallâhe lâ ye'müru bi'l-fahşâ'.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı cevabın yeridir: birinci mazeret (atalar) sûrenin başka yerlerinde ele alınıyor (7/70 — ve nezera mâ kâne ya'büdü âbâünâ; 7/173 — innemâ eşrake âbâünâ min kablü). Burada karşılık verilen şey, ikinci mazerettir: bir davranışın Allah'a nispet edilmesi.

Ve cevap iki basamaklıdır:

İkinci basamaktaki ifade kaydedilmelidir: mâ lâ ta'lemûn — "bilmediğiniz şey". Ve aynı ifade otuz üçüncü ayette haram kılınanlar listesinin son maddesi olarak geri gelecek: ve en tekūlû alallâhi mâ lâ ta'lemûn.

Beş ayet arayla aynı ifade, biri soru biri hüküm. Bu, sûre içinde doğrulanabilir bir bağdır ve 33. ayet bahsinde tamamlanacak.

Kökün anlamı: haddi aşan çirkinlik. Dilciler fuhşu "söz ya da işte ölçüyü aşan çirkinlik" olarak açıklar. Kelime yalnız cinsel içerikli değildir; kökün asıl fikri aşırılık ve çirkinliğin bir arada olmasıdır.

Kök Nûr 24/19'da ve Ahzâb 33/30'da işlendi; oraya dayanıyorum.

Ve bu sûrede kök üç kez geçer: 28 (fâhışeten), 33 (el-fevâhışe), 80 (e-te'tûne'l-fâhışeh — Lût'un kavmine sorusu).

Kök ilginç bir çift anlam taşır ve kaydedilmelidir:

Yani aynı kök, bâba göre iki karşıt anlam veriyor. Dilciler bunu "if'âl bâbının selb (gidermek) anlamı" ile açıklar: aksata = "zulmü gidermek". Kök Rahmân 55/9'da (ve ekīmü'l-vezne bi'l-kıst) ve Hadîd 57/25'te (li-yekūme'n-nâsü bi'l-kıst) işlendi. Oraya dayanıyorum.

Dizim nüktesi kaydedilmelidir ve bu, bir karşıtlıktır:

Aynı fiil (أمر) iki ayette karşılıklı duruyor: biri iddia, öteki bildirim. Ve nesneler karşıttır: fâhışe (haddi aşan çirkinlik) ↔ kıst (yerli yerinde olan).

Ekīmû vucûheküm — "yüzlerinizi doğrultun".

Dizim nüktesi: inde külli mescid — "her mescitte". Ve aynı terkip otuz birinci ayette tekrarlanacak: huzû zînetküm inde külli mescid.

İki ayet arayla aynı zarf. Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum: iki emir de mescitle ilgili — biri yönelme, öteki hazırlık.

Ve muhlisîne lehü'd-dîn ifadesi kaydedilmelidir. خ-ل-ص kökü: saf, katıksız olmak. Muhlis (ism-i fâil) ile muhlas (ism-i mef'ûl) ayrımı Sâd 38/83 bahsinde tablolandı; oraya dayanıyorum. Burada muhlisîne ism-i fâildir: kişinin kendi yaptığı iş.

Cümle kısa ve yoğundur: "sizi başlattığı gibi döneceksiniz."

İki okuma nakledilir:

İki okuma da nakledilir ve birbirini dışlamıyor; tercih dayatmıyorum.

Ve ilk yaratılışın diriliş için delil yapılması dizinde birçok yerde işlendi (Yâsîn 36/79, Kıyâme 75/40, Rûm 30/27, Enbiyâ 21/104). Oraya dayanıyorum.

Bu cümlenin dizimi kaydedilmelidir ve dikkat çekicidir.

İki taraf simetrik kurulmuyor. Birincide fiil etken ve fâil bellidir (hedâ — "iletti"); ikincide fiil hakka (hak oldu) ve öznesi ed-dalâledir, yani "saptırdı" denmiyor.

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum ve bu, dizinde işlenen bir örüntünün yeni bir halkasıdır. Zümer ve Müddessir bahislerinde benzer asimetriler kaydedilmişti. Ve bu tefsirde kelâmî polemiğe girilmez (STYLE); kaydettiğim yalnız dizim verisidir.

Ve ayetin devamı, ikinci grubun durumunun kendi fiilleriyle gerekçelendirildiğini gösteriyor: innehümü'ttehazü'ş-şeyâtîne evliyâe min dûnillâh — "çünkü onlar şeytanları dost edindiler."

Cümle kaydedilmelidir: "kendilerini doğru yolda sanıyorlar."

Aynı fikir Kur'an'da başka yerlerde de geçer ve dizinde işlendi:

Dört yer, aynı fiil (ح-س-ب) ve aynı yapı. Oraya dayanıyorum ve tekrarlamıyorum.

Buraya ait olan şudur ve bir gözlem olarak veriyorum: A'râf ile Zuhruf 43/37 birebir aynı cümledir. Ve A'râf'ta bu cümle, yirmi yedinci ayetteki min haysü lâ teravnehüm ("göremeyeceğiniz yerden") ile birlikte okunduğunda bir bütün oluşturuyor: görmemek ve gördüğünü sanmak.