Hâkka 16. ayet

Ve'nşakkati's-semâü fe-hiye yevmeizin vâhiye "Gök yarılır; o gün o, sarkmış ve gevşemiştir."

Kök: ش-ق-ق. Bu kök İnşikâk 84/1 bölümünde ayrıntılı işlendi ve orada Kur'an'daki geçişlerinin tablosunda bu ayet de yer aldı; oradaki değerlendirmesi "çözülmeye" idi. Tekrarlamıyorum.

Buraya eklenmesi gereken şey, ayetin ikinci yarısıdır — çünkü İnşikâk sûresi göğün yarılmasıyla başlayıp başka bir yöne gider; Hâkka ise yarılan gökten sonra bir sıfat ekler.

Kök: و-ه-ي. Vehâ / yehî — gevşemek, çözülmek, sarkmak, dayanıklılığını kaybetmek.

Kökün Arapçadaki somut kullanımları:

• وَهَى ٱلْحَبْلُ — ip gevşedi, lifleri çözüldü, kopmak üzere.
• وَهَى ٱلسِّقَاء — su tulumu yırtıldı, dikişi açıldı, sızdırıyor.
• وَاهٍ — yıpranmış, eskimiş, dayanıksız.

Yani vâhiye, sert bir kırılmayı değil, dokunun çözülmesini bildirir. Bir kumaşın liflerinin ayrılması, bir ipin açılması, bir dikişin patlaması.

Kelime Kur'an'da yalnız burada geçer.

Bir kayıt. Arapçada و-ه-ن kökü de vardır ve o da zayıflık bildirir ("Doğrusu evlerin en dayanıksızı örümcek evidir", Ankebût 29/41; "Kemik zayıfladı", Meryem 19/4). İki kök ses bakımından yakındır ve anlam alanları örtüşür. Ancak bunlar ayrı köklerdir ve bu ses yakınlığından bir anlam çıkarmıyorum. A'lâ bölümünde ص-ل-ي ile ص-ل-و için, Târık bölümünde ق-ر-ع ile ط-ر-ق için aynı kayıt düşülmüştü.

Şimdi kelimenin seçimine bakalım, çünkü burada gerçek bir tercih var.

Kur'an göğün kıyametteki halini birçok kelimeyle anlatır:

Listedeki kelimelerin çoğu sert ve ani bir işlem bildirir: sıyırma, yarma, dürme. Vâhiye ise bunların hiçbiri değil: bir dayanıklılık kaybıdır.

Ve bu, Kur'an'ın göğü tarif ederken kullandığı öteki kelimelerle karşıtlık kuruyor:

• "Üstünüzde yedi sağlam [gök] bina ettik." (Nebe 78/12) — şidâd, sağlam.
• "Göğü koruma altına alınmış bir tavan yaptık." (Enbiyâ 21/32)
• "Onda hiçbir çatlak görüyor musun?" (Mülk 67/3) — fütûr.

Mülk 67/3 özellikle önemlidir, çünkü orada aynı soru sorulup olumsuz cevaplanıyor: gökte hiçbir çatlak, hiçbir gevşeklik yok. Hâkka 69/16 o cevabı tersine çeviriyor.

Yani kelime seçimi şunu söylüyor: sağlamlığın simgesi olan şey, sağlamlığını kaybediyor. Yıkılmıyor sadece; artık tutmuyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum. Kelimelerin anlamları ve ayet listesi ise doğrulanabilir verilerdir.

Dikkat: ayet iki parçalıdır ve iki parçanın grameri farklıdır.

• وَٱنشَقَّتِ ٱلسَّمَآءُ — fiil cümlesi, mâzî. Bir olay.
• فَهِىَ يَوْمَئِذٍ وَاهِيَةٌ — isim cümlesi, ism-i fâil haber. Bir hal.

Arapçada fiil cümlesi oluşu, isim cümlesi sübûtu (sabitliği) bildirir. Bu ayrım bu tefsirde birkaç kez kaydedildi (Mâûn 107/5-6, Tekvîr 81/19).

Yani ayet şunu yapıyor: yarılma bir kez olur; gevşemişlik ise o günün sabit hali olarak kalır. Gök yarıldıktan sonra düzelmiyor.

Ve yevmeizin (o gün) araya girerek bunu zaman bakımından da sabitliyor.