Talâk 5. ayet

Zâlike emru'llâhi enzelehû ileyküm, ve men yetteki'llâhe yükeffir anhü seyyiâtihî ve yu'zim lehû ecrâ

"İşte bu, Allah'ın emridir; onu size indirdi. Kim Allah'a karşı korunursa, onun kötülüklerini örter ve ecrini büyütür."

Kısa bir ayet ve bir kapanış işlevi görüyor: buraya kadar sayılanların üzerine bir mühür.

ذَٰلِكَ — uzak işaret zamiri. Mâûn'de bu zamirin iki işlevi kaydedilmişti (uzaklaştırma/küçümseme ve görünürlük). Burada üçüncü bir işlev var: toplama. Zamir, kendisinden önceki bütün hükümleri tek bir işaretle topluyor.

أَمْرُ ٱللَّهِ — ve burada kelimenin birinci anlamı (emir, buyruk) belirgin. Ama Arapçanın ikinci anlamı (iş, durum) da arkada duruyor ve sûrenin sonunda öne çıkacak.

أَنزَلَهُۥٓ إِلَيْكُمْ — "onu size indirdi."

Bu ifade dikkat çekicidir. Kur'an "indirme" fiilini genellikle vahiy, kitap, ayet için kullanır. Burada bir hukukî düzenleme için kullanılıyor.

Yani sûre, iddet hesabını ve mesken hükmünü "vahyedilmiş" kategorisine sokuyor. Bu, hükmün kaynağı hakkında bir iddiadır: bunlar örf değil, tedbir değil, tavsiye değil. İndirilmiş olanla aynı sınıfta.

Kök ن ز ل (n-z-l). Bu kökün iki kalıbı arasındaki fark (enzele / nezzele) Bakara 2/23'te ve Kadr'de ele alınmıştı; o tahlili tekrarlamıyorum. Burada إِفْعَال babı kullanılıyor: enzele — toptan, bir defada indirme.

إِلَيْكُمْ — "size doğru". Harf ilâ, yönelme bildirir: indirilen şeyin bir adresi var ve adres muhataptır.

كَفَّرَ — kök ك ف ر (k-f-r). Bu kök Bakara'de ve İnsân'de işlendi; o tahlilleri tekrarlamıyorum. Hatırlatma: kökün somut anlamı örtmek, üstünü kapatmaktır — çiftçiye kâfir denir çünkü tohumu toprakla örter.

Ve burada aynı kök, tersine çevrilmiş olarak kullanılıyor. Küfür, insanın gördüğü hakikatin üstünü örtmesidir. Tekfîr (bu kalıpta) ise Allah'ın, kulun kötülüklerinin üstünü örtmesidir.

Yani aynı fiil, iki farklı öznede iki zıt sonuç veriyor:

Bu, Kur'an'ın kök kullanımındaki en belirgin simetrilerden biridir. Örtmek kendinde ne iyi ne kötüdür; neyin örtüldüğü belirliyor. (Aynı yapı Hümeze'deki addede ile bu sûredeki ihsâ arasında da vardı: sayma da nötr bir işlemdi.)

عَنْهُ — "ondan". Harf an, uzaklaştırma bildirir: kötülükler kulun üzerinden alınıp örtülüyor.

سَيِّئَة — kök س و أ (s-v-'): kötü olmak, çirkin olmak. Aynı kökten sû' (kötülük), esve' (daha kötü), sevâet (örtülmesi gereken yer). Kelime hasenenin (iyilik) karşıtıdır ve ikisi Kur'an'da sık sık birlikte geçer.

أَجْر — kök أ ج ر (e-c-r). Ve bu kelime, sûrenin ticarî diline dahil: ecr, yapılan bir işin karşılığı olarak ödenen ücrettir. Aynı kökten icâre (kiralama), ecîr (ücretli çalışan), ücret.

Kelimenin seçimi anlamlıdır: karşılık bir lütuf olarak değil, hak edilmiş bir ödeme olarak adlandırılıyor. Ve aynı kök, bir ayet sonra insanlar arasındaki bir ödeme için kullanılacak: فَـَٔاتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ (65/6) — "onlara ücretlerini verin."

Bu, sûrenin en dikkat çekici kelime eşleşmelerinden biri. İki ayet arayla, aynı kök iki katmanda:

• 65/5: Allah, kula ecrini büyütür.
• 65/6: Adam, emziren kadına ücretini verir.

Yani ödeme fikri iki yönde birden çalışıyor: yukarıdan aşağıya ve insandan insana. Ve dizim, ikincisini birincinin hemen ardına koyuyor.

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum; klasik tefsirlerde kurulmuş bir bağ olarak sunmuyorum. Ama iki kelimenin aynı kökten olması ve bu kadar yakın durması metnin kendi verisidir.

يُعْظِمْ — kök ع ظ م (a-z-m): büyük olmak. Kökün somut anlamı kemiktir (azm); büyüklük, iskeletin taşıyıcılığından türemiştir. Tef'îl babı burada ettirgen: büyütmek.