Teğâbün 10. ayet

Ve'llezîne keferû ve kezzebû bi-âyâtinâ ülâike ashâbü'n-nâri hâlidîne fîhâ, ve bi'se'l-masîr

"İnkâr edip ayetlerimizi yalanlayanlar ise ateşin halkıdır; orada kalıcıdırlar. Ne kötü bir varış!"

Ayet iki fiili yan yana koyuyor ve ikisi aynı şey değil.

• كَفَرُوا — örttüler. İç bir işlem: gördüğünün üstünü kapatmak.
• كَذَّبُوا — yalanladılar. Dış bir işlem: "bu yalandır" demek.

Mâûn'de bu ayrım işlenmişti ve tekrarlamıyorum: kezebe (birinci bab) "yalan söyledi" demektir — fâil yalancıdır; kezzebe (tef'îl babı) ise "başkasının doğru sözüne yalan dedi" demektir — yaptığı şey doğru olanı reddetmektir. Ve orada kaydedilen şu: tekzîb sessiz bir inkâr değil, aktif bir tavır, bir konum alıştır.

İki fiilin sırası mantıklıdır: önce içeride örtme, sonra dışarıda ilan. Küfür bir hâl, tekzîb bir beyandır.

Ve bu, sûrenin ikinci ayetiyle bağlanıyor: orada yalnızca kâfirun denmişti — bir hâl. Burada hâle bir fiil ekleniyor.

Kök: ص ح ب. Sahb, birlikte olmak, arkadaşlık etmek, beraber bulunmak. Sâhib, yol arkadaşı; sohbet, birlikte bulunma; ashâb, çoğulu.

Kur'an bu tamlamayı sık kullanır: ashâbü'n-nâr, ashâbü'l-cenne, ashâbü'l-yemîn, ashâbü'ş-şimâl, ashâbü'l-kehf, ashâbü'l-uhdûd (Bürûc'de işlendi).

Kelimenin seçimi dikkat çekicidir. "Ateşe girenler" ya da "ateşte olanlar" denmiyor; "ateşin arkadaşları" deniyor. Sohbet kelimesinin içinde bir süreklilik ve aidiyet var: sahip olunan yer değil, ait olunan yer.

Ve Meâric'de kaydedilen bir tespit burayla ilgili: izîn kelimesinin kökünde de aidiyet vardır — herkesin bir grubu vardır. Burada da grup adı veriliyor: kişi ateşte bulunmuyor, ateşe ait oluyor.

بِئْسَ, Arapçada fiilü'z-zemm'dir — yergi fiili. Karşıtı ni'me'dir (övgü fiili). İkisi de donmuş fiillerdir; çekimlenmezler.

Ve ٱلْمَصِير, üçüncü ayetin fasılasıydı: ve ileyhi'l-masîr — "dönüş O'nadır."

Sûre aynı kelimeyi yedi ayet sonra geri getiriyor ve bu sefer önüne bir yergi fiili koyuyor.

Bunun anlamı şu: dönüşün adresi ile varışın niteliği ayrı şeylerdir. Herkes aynı yere dönüyor; ama herkes aynı şeyle karşılaşmıyor.

Bu, sûrenin baştan beri kurduğu tabloyla uyumlu. İkinci ayette insanlar tek bir yaratmadan çıkıp iki gruba ayrılmıştı; burada tek bir dönüşten çıkıp iki sonuca ayrılıyorlar. Yapı aynı: ortak başlangıç, ayrışan sonuç.