Saff 13. ayet

Ve uhrâ tuhibbûnehâ, nasrun minallâhi ve fethun karîb, ve beşşiri'l-mü'minîn

"Ve seveceğiniz bir şey daha: Allah'tan bir yardım ve yakın bir fetih. Mü'minleri müjdele."

Cümle eksiktir; bir kelime hazfedilmiştir. Tahliller: ve leküm uhrâ ("size bir şey daha var") ya da ve ticâratün uhrâ ("bir ticaret daha"). İkisi de aynı yere çıkar.

Yapı şudur: on ikinci ayet âhirete ait karşılığı saymıştı. Bu ayet, dünyaya ait olanı ekliyor.

Ve ayetin en ince yeri burasıdır.

Ayet, bu ikinci karşılığı tanımlarken bir sıfat cümlesi ekliyor: تُحِبُّونَهَا — "sizin sevdiğiniz".

Yani metin, insanın neyi daha çok sevdiğini biliyor ve bunu açıkça kaydediyor. Bir insan, cenneti "sevdiğim şey" diye tarif etmez; uzaktır, tecrübe edilmemiştir, tasavvur edilerek istenir. Zafer ve fetih ise şimdiki zamana aittir, elle tutulur, hemen istenir.

Ayet bu gerçeği ne inkâr ediyor, ne kınıyor.

Ama sıraya koyuyor. Ve sıralamaya dikkat edin:

Metin, daha çok sevileni ikinci sıraya koyuyor ve daha çok sevildiğini söylemekten de çekinmiyor.

Bu, Kur'an'ın dünyevî arzular karşısındaki tutumunu gösteren iyi bir örnektir: arzu yok sayılmıyor, bastırılmıyor, kınanmıyor. Yerine konuyor. Ve bu, arzuyu inkâr etmekten çok daha zor bir iştir; çünkü kaydedilmiş bir arzu, kaydedilmemiş olandan daha kolay yönetilir.

Ve bir gözlem daha: sûre, üç ayrı yerde bir duygu fiili kullanıyor ve üçü bir harita çiziyor:

Sûre önce Allah'ın neyden tiksindiğini, sonra neyi sevdiğini, sonunda da muhatabın neyi sevdiğini söylüyor. Üç cümle, iki taraflı bir ilişki tarif ediyor.

Kök ن-ص-ر: yardım etmek. Ve kökün somut kullanımı dikkat çekicidir: yağmurun kurak toprağa gelmesi.

• نُصِرَتِ ٱلْأَرْض — yere yağmur yağdı, yer yardım gördü.
• نَصَرَهُ — ona yardım etti.

Kökün merkezinde şu var: kendi başına yetmeyene dışarıdan gelen. Yağmur, toprağın üretemediği şeydir; dışarıdan gelir ve toprağı kendi işini yapabilir hale getirir.

Bu kök anlamı, kelimenin ayetteki kaydını açıklıyor: نَصْرٌ مِّنَ ٱللَّهِ — "Allah'tan bir yardım". Kayıt gereksiz görünebilir; nusret zaten O'ndandır. Ama kökün mantığında kayıt yerindedir: yardım, tanımı gereği dışarıdan gelir ve kaynağı belirtilmelidir.

Ve bu kelime bir sonraki ayette أَنصَار olarak dönecek. Sûre, nusreti önce alınan (13) sonra verilen (14) olarak kuruyor.

Kök ف-ت-ح: açmak. Aynı kökten miftâh (anahtar), fettâh (açan — Allah'ın isimlerinden), ve fâtiha (açış).

Kelimenin "zafer" anlamı buradan gelir: bir şehrin kapılarının açılması. Yani fetih, kelimenin kendi mantığında bir yıkma değil, bir açılmadır.

Bakara 2/89 bölümünde bu kökün bir başka kalıbı işlenmişti: yestaftihûne — "fetih istemek", yani üstünlük ve zafer talep etmek. Orada kaydedilen şey şuydu: beklenen aslında peygamber değil, üstünlüktü; peygamber gelip üstünlük başkasına geçince beklenti anlamını yitirdi.

Burada ise fetih, istenen değil vaat edilen taraftadır — ve bir bedel karşılığında.

قَرِيب — "yakın". Vaade bir zaman kaydı konuyor. Ve bu kayıt, teklifin ticaret dilini tamamlıyor: bir alışverişte vade önemlidir. Uzak vadeli bir karşılık (cennet) ile yakın vadeli bir karşılık (fetih) birlikte sunuluyor.

Sûre boyunca hitap çoğuldu: yâ eyyühe'llezîne âmenû, tekūlûne, tü'minûne. Şimdi birden tekil emir geliyor: بَشِّرِ — "müjdele".

Bu, iltifat (hitabın yön değiştirmesi) örneğidir ve muhatap açıkça Peygamber'dir.

İşlevi şudur: teklif topluluğa yapıldı, ama müjdeyi iletme görevi bir kişiye veriliyor. Yani sûre, kapanışa doğru bir görev dağılımı kuruyor: topluluk ticareti yapacak, elçi müjdeyi taşıyacak.

Ve beşşir fiilinin kökü — Müddessir bölümünde çözümlendiği gibi ب-ش-ر, merkezi deri — altıncı ayetteki mübeşşiran ile aynı. Îsâ bir müjde vermişti; şimdi aynı fiil bu sûrenin muhatabına emrediliyor. Kök, sûrenin iki ucunda geri dönüyor.