Kamer 51. ayet

Velekad ehleknâ eşyâaküm fehel min müddekir "Andolsun ki sizin benzerlerinizi helâk ettik. Öğüt alan var mı?"

Bu, fehel min müddekir sorusunun sûredeki altıncı ve son geçişidir. Ve öncekilerden bir noktada ayrılıyor.

Beş geçişte muhatap zamiri yoktu; altıncıda var.

Yukarıda "Rahmân'ın nakaratı ile Kamer'in nakaratı" bölümünde kaydettiğim tespit buydu: Rahmân'ın sorusu muhatabı işaret ediyordu (Rabbi-kümâ, tükezzibâ-n), Kamer'inki ortaya soruluyordu.

Ve sûre, kapanışa doğru bu farkı kapatıyor. Son geçişte soru artık ortaya sorulmuyor; cümlenin içinde muhatap var.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum. Altı geçişin lafızları doğrulanabilir metin verileridir; "sûre kapanışta muhatabı cümleye sokuyor" okuması benimdir.

Kök: ش-ي-ع. Somut anlamı: yayılmak, dağılmak, her yana gitmek. Şâa'l-haberü — haber yayıldı. Şuyû' — yayılma (Türkçedeki "şuyû bulmak").

Ve buradan ikinci anlam: birinin peşinden giden topluluk, taraftar grubu. Şî'a — bir kimseye tâbi olan, onunla birlikte hareket eden grup. Çoğulu أَشْيَاع ve شِيَع.

Kur'an'daki kullanımları kelimenin alanını gösteriyor:

• "Onları gruplara (şiyaan) ayırmıştı" (Kasas 28/4) — Fir'avn'ın halkı hakkında.
• "Dinlerini parçalayıp gruplara ayrılanlar…" (En'âm 6/159; Rûm 30/32).
• "Daha önce benzerlerine yapıldığı gibi…" (Sebe' 34/54 — ke-mâ fuıle bi-eşyâıhim min kabl).

Kelimenin seçimi kayda değer ve iki şey yapıyor.

Bir — kavimleri muhataba bağlıyor. Ayet "onlardan öncekileri helâk ettik" demiyor; "sizin eşyâınızı" diyor. Yani dört kıssanın kahramanları, muhatabın kendi grubundan sayılıyor.

İki — bağın türünü belirtmiyor. Şî'a soy bağı değildir; birlikte hareket etme bağıdır. Yani muhataba söylenen şey "onlar sizin atalarınız" değil, "onlar sizin gibi davrananlar"dır.

Ve bu, STYLE'da kayıtlı ilkeyle uyumludur: bağ, kimlikle değil vasıfla kuruluyor.

Kendi okumam olarak kaydediyorum. Kökün anlamı dil verisidir; buradan çıkardığım "vasıf bağı" okuması benimdir.

Kök: ه-ل-ك. Heleke — helâk oldu, yok oldu. Ehleke (IV. bâb) — helâk etti.

Hâkka'de bu kökün edilgen kullanımı (ühlikû — helâk edildiler) işlenmiş ve edilgen kipin fâili gizleyerek olayı öne çıkardığı kaydedilmişti.

Kamer'de fiil etkendir ve fâil açıktır: ehleknâ — "biz helâk ettik."

Bu, iki sûrenin genel tavrıyla uyumludur. Kamer'de fâil hep açıktır: erselnâ (19, 31, 34), fetahnâ ve feccernâ (11-12), hamelnâ (13), tamesnâ (37), ehaznâ (42), neccaynâ (34), ehleknâ (51), halaknâ (49), yessernâ (17, 22, 32, 40). Sûre, on beşe yakın yerde birinci çoğul şahıs fiil kullanıyor.

Bunu bir sayım gözlemi olarak kaydediyorum; fiiller doğrulanabilir.