Kamer 33-34. ayetler

Kezzebet kavmü Lûtın bi'n-nüzür — innâ erselnâ aleyhim hâsıben illâ âle Lûtın; necceynâhüm bi-sehar "Lût kavmi de uyarıları yalanladı. Biz onların üzerine taş savuran bir rüzgâr gönderdik — Lût'un ailesi müstesna; onları bir seher vaktinde kurtardık."

Bu kıssa, öteki üçünden bir noktada ayrılıyor: cezanın tarifi, suçun tarifinden önce geliyor.

Otuz dördüncü ayet cezayı veriyor (hâsıb), otuz yedinci ayet suçu veriyor (râvedûhü an dayfih). Yani sıra tersine kurulmuş.

Öteki üç kıssada sıra hep aynıydı: yalanlama → (suç) → ceza. Burada: yalanlama → ceza → kurtuluş → uyarı → suç → ceza tekrar.

Kendi okumam olarak kaydediyorum: bu kırılma, kurtuluş cümlesinin (34-35) araya girmesiyle ilgili görünüyor. Sûre, kurtulanları anlatabilmek için önce helâki söylemek zorunda; kurtuluş ancak helâkin içinde bir istisna olarak anlatılabilir. Otuz dördüncü ayetin gramerinde bu zaten görünüyor: illâ (müstesna) edatı.

Kök: ح-ص-ب. Somut anlamı: çakıl, ufak taş. Hasbâ' — çakıl taşları.

Mülk'de bu kelime işlendi ve bu ayet orada anılmıştı: "Biz onların üzerine taş savuran bir rüzgâr gönderdik (Kamer 54/34) — Lût kavmi hakkında." Mülk bölümünde ayrıca gökten gelen tehdit (hâsıb) ile yerden gelen tehdit (yahsife) arasındaki karşıtlık tablo halinde verilmişti. Bunları tekrarlamıyorum.

Buraya eklenecek olan iki şey var.

Bir — kelimenin biçimi. Hâsıb bir ism-i fâildir: "çakıl savuran". Yani kelime rüzgârı değil, rüzgârın yaptığı işi adlandırıyor. Türkçeye "taş yağmuru" diye çevrildiğinde failin hareketi kayboluyor.

İki — kökün ikinci kullanımı. Aynı kök Kur'an'da bir kez daha, bambaşka bir yerde geçiyor:

"Siz ve Allah'tan başka taptıklarınız, cehennemin yakıtısınız (hasabü cehennem)." (Enbiyâ 21/98)

Orada hasab, ateşe atılan şeydir. Yani kök hem atılan taşı hem atılan yakıtı adlandırıyor. Ortak çekirdek: atılmak.

Bunu bir dil verisi olarak kaydediyorum.

Kur'an, Lût kavminin helâkini başka sûrelerde başka kelimelerle de anlatır ve bunları burada tekrarlamıyorum; Hâkka'de el-mü'tefikât (altüst edilmiş şehirler) ayrıntılı işlendi ve şehir adlarının Kur'an'da verilmediği orada kaydedildi. O kayıt burada da geçerlidir.

آل — Kök, dilcilerin çoğunluğuna göre أ-و-لdir (evl — dönmek, varmak); bir kısmına göre ehl kelimesinden dönüşmüştür. Kesin bir hüküm vermiyorum.

Kelimenin anlamı: birinin çevresi, hane halkı, ona bağlı olanlar. Salt kan bağı değildir; bağlılık bildirir.

Ve bu kelime sûrede iki kez geçiyor — ve iki geçiş birbirine bakıyor:

Aynı kelime, iki kavmin başına gelenin iki ucunda. Biri bir peygambere bağlı olanları, öteki bir zorbaya bağlı olanları adlandırıyor.

Kendi okumam olarak kaydediyorum. İki ayetin lafızları doğrulanabilir metin verisidir; ikisini karşı karşıya koymak benim okumamdır.

Ve kelimenin "bağlılık" anlamı burada işlevseldir: Kur'an başka yerde Lût'un karısının kurtulmadığını söyler (Ankebût 29/32-33; Tahrîm 66/10 — Tahrîm'de işlendi). Yani âl burada kan bağıyla belirlenmiyor. Aynı hanede olup listenin dışında kalmak mümkün.

Kök: ن-ج-و. Somut anlamı: bir şeyi yüksekçe bir yere çıkarmak, ayırmak. Necve — sel sularının ulaşmadığı yüksek yer. Ve buradan kurtulmak: tehlikeden yükselip ayrılmak.

Aynı kökten necvâ (gizli konuşma — Mücâdele'de işlendi): bir konuşmayı topluluktan ayırmak.

Fiil II. bâb (tef'îl) kalıbındadır: neccâ — kurtardı. Bu bâb burada hem geçişlilik hem teksîr (çokluk, itina) bildirir.

Kök: س-ح-ر, ikinci ayette işlendi ve orada iki kelimenin (سِحْر / سَحَر) aynı kökten geldiği kaydedildi.

سَحَر — gecenin son bölümü, şafaktan hemen önceki vakit. Gecenin en karanlık ve en sessiz saati.

Zâriyât'de kelime işlendi ve orada Zâriyât 51/18 anılmıştı: ve bi'l-eshâri hüm yestağfirûn — "seherlerde bağışlanma dilerler."

Bir gramer ayrıntısı. Kelime burada nekire (belirsiz) ve tenvinlidir: bi-seharin. Dilcilerin kaydettiği bir incelik vardır: sehar kelimesi belirli bir günün seheri kastedildiğinde gayr-i munsarif olur ve tenvin almaz (seherâ); belirsiz bir seher kastedildiğinde tenvin alır. Bu inceliği dilcilere nispetle naklediyorum; her yerde mutlak biçimde işlediğini iddia etmiyorum.

Bu doğruysa ayetin söylediği şey "bir seher vaktinde"dir; belirli bir tarihten söz edilmiyor.

Ve şimdi otuz dördüncü ayeti otuz sekizinci ayetle birlikte okumak gerekiyor, çünkü ikisi saat veriyor:

İki olay arasında yaklaşık bir saat var.

Kurtuluş, helâkten bir vakit önce gerçekleşiyor — ve iki vakit birbirinin komşusu. Sehar gecenin son dilimi, bükra günün ilk dilimidir. Aralarında gün doğuşu var.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum. İki kelimenin anlamları sözlük verisidir; iki ayetin lafızları metin verisidir; aralarındaki zaman ilişkisi benim çıkarımımdır.

Ve bu, sûrenin başka yerlerde de yaptığı bir şeydir: süre vermek. Sarsar yedi gece sekiz gün sürdü (Hâkka'nın verdiği bilgi); sayha tek bir andı (31); tûfan iki sudan geldi (11-12); Lût'un kavmi bir sabah vaktinde alındı (38). Sûre olayları saatleriyle veriyor — ve ellinci ayette bunun kaynağını söyleyecek: ke-lemhın bi'l-basar.