Necm 45-47. ayetler

Ve ennehû halaka'z-zevceyni'z-zekera ve'l-ünsâ · Min nutfetin izâ tümnâ · Ve enne aleyhi'n-neş'ete'l-uhrâ "İki eşi — erkeği ve dişiyi — O yarattı. Akıtıldığında bir damladan. Ve öteki yaratılış da O'na aittir."

Kök: ز-و-ج. Bu kök Tekvîr bölümünde çözümlendi (81/7: ve ize'n-nüfûsü züvvicet); tekrarlamıyorum. Orada kaydedilen önemli dil notu:

Arapçada zevc, Türkçedeki "eş" gibi sadece evlilik bildirmez. İki tanesinden oluşan her şey için kullanılır.

ٱلزَّوْجَيْنِ ikildir (tesniye): "iki eş, bir çift."

Ve Nebe' bölümünde bu ayet zaten delil olarak kullanılmıştı (Nebe 78/8: ve halaknâküm ezvâcâ münasebetiyle); orada iki görüş tablosunda "erkek ve dişi" okumasının dayanağı olarak "Necm 53/45: İki eşi — erkeği ve dişiyi — O yarattı" verilmişti.

Yukarıda 27-28. ayetler bölümünde kaydedildiği gibi, ٱلْأُنثَىٰ kelimesi bu sûrede üçüncü ve son kez burada geçiyor.

Ve konumu tamamen değişiyor:

Ve ٱلذَّكَر kelimesi de aynı biçimde geri geliyor:

21. ayet: e-lekümü'z-zekerü ve lehü'l-ünsâ — "erkek sizin, dişi O'nun, öyle mi?" 45. ayet: halaka'z-zevceyni'z-zekera ve'l-ünsâ — "iki eşi, erkeği ve dişiyi yarattı."

Aynı iki kelime, aynı sırayla, aynı sûrede — bir kez bir iftiranın parçası, bir kez bir yaratılış kaydı olarak.

Bu, sûre içi doğrulanabilir bir tekrardır ve iki ayetin karşılaştırılması metnin verisine dayanır.

Ve aradaki fark şudur — bunu kendi okumam olarak kaydediyorum:

Yirmi birinci ayette iki kelime bölüştürülüyordu: biri size, öteki O'na. Kırk beşinci ayette ikisi de aynı tarafa yerleştiriliyor: ikisi de yaratılan.

Yani sûre, muhatabın yaptığı taksimi iptal ediyor — hem de aynı iki kelimeyi kullanarak. Yirmi ikinci ayette "bu insafsız bir paylaştırmadır" denmişti. Kırk beşinci ayet, doğru taksimin ne olduğunu gösteriyor: ikisi de bir tarafta, yaratan öbür tarafta.

Ve bu okumaya bir kayıt düşmek gerekiyor: iki ayet arasında yirmi dört ayet var ve aradaki bölüm tamamen başka konularda. Sûrenin bu ilişkiyi bilinçli kurduğunu kesin bir kasıt olarak sunmuyorum; kelime tekrarı ise sayılabilir bir veridir ve tekrarın kendisi dikkate değerdir.

Kök: ن-ط-ف. Somut anlamı: damlamak, sızmak. Netafe — damladı; nutfe — bir damla su. Kelime, kovada kalan az miktar su için de kullanılır.

Kelime miktar bildiriyor: azlık. Kur'an bu kelimeyi düzenli olarak insanın başlangıcı için kullanır ve her seferinde bir oransızlık kurar: "İnsan, bizim onu bir damladan yarattığımızı görmedi mi? Bir de bakarsın ki apaçık bir hasım kesilmiş" (Yâsîn 36/77).

Kök: م-ن-ي. Sûrede bu kök üçüncü kez geliyor: Menât (20), temennâ (24), ve şimdi tümnâ (46).

Kıyâme bölümünde bu kök çözümlendi ve orada tam bu ifade ele alınmıştı (Kıyâme 75/37: min meniyyin yümnâ). Orada kaydedilen:

- مَنَىٰ (menâ) — takdir etti, ölçtü, biçti. - مَنِىّ (menî) — akıtılan. - مَنِيَّة (meniyye) — ölüm; "takdir edilmiş olan". - أُمْنِيَّة (ümniyye) — temenni, kuruntu. Yani hayatın başlangıcının adı ile kuruntunun adı ve ölümün adı aynı kökten geliyor — çünkü üçü de "takdir edilen, ölçülen" fikrine bağlanır. Bu bağı bir sözlük gözlemi olarak naklediyorum; kökün tarihî gelişimi hakkında kesin hüküm vermiyorum ve üzerine bir yorum bina etmiyorum.

Aynı ihtiyat burada da geçerlidir.

Ancak bu sûrede kökün üç kez geçmesi bir veridir ve kaydedilmeye değer:

Sûre, aynı kökün üç türevini üç ayrı konumda kullanıyor. Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum ve üzerine bir hüküm bina etmiyorum — kelime dağılımı bir tesadüf de olabilir, çünkü kökün türevleri Arapçada yaygındır.

Fiilin edilgen olması (tümnâ — akıtıldığında) da kayda değer: insanın başlangıcı, insanın yapmadığı bir fiille anlatılıyor.

Bir kıraat farkı nakledilir: fiilin يُمْنَىٰ (yümnâ, müzekker) olarak da okunduğu belirtilir. Fark, fiilin nutfeye mi (müennes) yoksa akıtılan şeye mi (müzekker) bağlandığındandır. İmam adı vermiyorum; anlam farkı üretmiyor.

Ve bir kayıt: Alak bölümünde embriyoloji iddialarına girilmemesinin beş gerekçesi verilmiş, Kıyâme bölümünde aynı tutum korunmuştu. Bu bölümde de aynı tutumu koruyorum; STYLE gereği ayete modern bir bilgi giydirilmiyor.

Kök: ن-ش-أ. Bu kök Mülk, Müzzemmil ve Rahmân bölümlerinde işlendi. Muzzemmil bölümünde kaydedilen: "somut anlamı: doğmak, yetişmek, ortaya çıkmak, yükselmek."

Ve Mülk bölümünde halakadan farkı üzerinde durulmuştu. İki fiil bu üç ayette yan yana duruyor:

45. ayet: ve ennehû خَلَقَ 'z-zevceyn — yarattı 47. ayet: ve enne aleyhi ٱلنَّشْأَة 'l-uhrâ — inşâ

عَلَيْهِ — dizimdeki asıl nükte burada.

Cümle ve enne'n-neş'ete'l-uhrâ aleyhi değil; عَلَيْهِ öne alınmış. Yukarıda 42. ayette kaydedildiği gibi, öne alma hasr bildirir.

Ve عَلَىٰ edatı Arapçada yükümlülük bildirir: "onun üzerine borç, onun sorumluluğunda."

Yani cümle şunu söylüyor: ikinci yaratılış O'nun üstlendiği bir iştir.

Ve bu, dikkat çekici bir ifade biçimidir. "Öteki yaratılışa gücü yeter" denebilirdi (kudret ifadesi). "Öteki yaratılışı yapacaktır" denebilirdi (haber ifadesi). "Onun üzerinedir" denmiş — bir taahhüt ifadesi.

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum; alâ edatının yükümlülük bildirmesi ise gramer verisidir.

Ve mantıkî bağ üç ayet boyunca kuruluyor:

Yani delil şudur: bir damladan bir insan çıkaran, ikinci kez de çıkarabilir.

Ve Kur'an bu delili aynı kelimeyle bir başka yerde açıkça kurar:

"Andolsun ilk yaratılışı (en-neş'ete'l-ûlâ) bildiniz; düşünüp ibret almanız gerekmez mi?" (Vâkıa 56/62)

Aynı kelime, karşıt sıfatla: Necm en-neş'ete'l-uhrâ (öteki yaratılış), Vâkıa en-neş'ete'l-ûlâ (ilk yaratılış). İki sûre aynı kelimenin iki ucunu tutuyor — biri bilinen, öteki taahhüt edilen. Vâkıa'nın bu ayeti Vâkıa bölümünde işlendi.