Necm 16. ayet

İz yağşe's-sidrate mâ yağşâ "Sidre'yi bürüyen bürüdüğünde."

Kök: غ-ش-ي. Somut anlamı: bir şeyin üstünü kaplamak, örtmek, sarmak.

Türevler kökün ağını gösteriyor:

• غِشَاوَة (ğışâve) — göze inen perde. Kur'an kullanır: "gözlerinin üstünde bir perde vardır" (Bakara 2/7).
• غَاشِيَة (ğâşiye) — kaplayan, bürüyen. Bir sûrenin adı; Ğâşiye bölümünde işlendi.
• تَغْشِيَة — bir şeyin üzerini örtmek.
• غَشَيَان — baygınlık; bilincin üstünün örtülmesi.

Kökün merkezinde şu var: üstten gelip kaplamak. Alttan sarmak değil, üstünü kapatmak.

Onuncu ayette kaydedilen teknik burada tekrarlanıyor: fiil + مَا + aynı fiil.

Yağşâ … mâ yağşâ — "bürüyen bürüdüğünde."

Ve bu kez belirsizlik daha da dikkat çekicidir, çünkü cümlede iki şey birden belirsiz:

1. Bürüyen ne? Söylenmiyor. 2. Fâil kim? Fiil etken ama öznesi mâ (bir şey) — yani adlandırılmamış.

Klasik tefsirlerde bunun ne olduğu hakkında çeşitli izahlar nakledilir (nur, melekler, bir renk). Hiçbirini nakil olarak öne çıkarmıyorum, çünkü ayet açıkça adlandırmamayı seçmiş ve bir metnin bilerek boş bıraktığı yeri doldurmak metne eklemek olur.

إِذْ, Arapçada geçmiş zaman için kullanılan bir zarftır: "…-dığı sırada, o vakit."

Ve bağlandığı yer tartışmalıdır:

Birinci okuma daha güçlü görünüyor ve gerekçesi dizimdir: 13-16 arası tek bir cümle olarak akıyor (gördü — nerede — yanında ne var — ne zaman). Bu bir tercihtir, bağlayıcı değildir.

Ve bu ayetin ikizi sûrenin içinde duruyor:

16. ayet: iz yağşe's-sidrate mâ yağşâ — "Sidre'yi bürüyen bürüdüğünde" 54. ayet: fe-ğaşşâhâ mâ ğaşşâ — "onu bürüyen bürüdü"

Aynı kök, aynı kalıp, aynı belirsizlik tekniği. Farklar da gerçek:

Şeddeli kalıbın anlamı üzerinde Tekvîr bölümünde durulmuştu: tef'îl babının şeddesi Arapçada tekrar, çokluk ve kapsamlılık bildirir. Yani 54. ayetteki bürünme daha yoğun, daha eksiksiz bir kaplamadır.

Ve iki ayet arasındaki ilişkiyi kendi okumam olarak kaydediyorum: sûre aynı fiili bir kez bir ağacın üstünde, bir kez yıkılan bir şehrin üstünde kullanıyor. İkisinde de üstten gelen bir şey var ve ikisinde de adı verilmiyor.

Ortak nokta şudur: her ikisinde de yukarıdan gelen bir şey, aşağıdakini tamamen kaplıyor — biri yakınlaşma sahnesinde, öteki helâk sahnesinde. Sûrenin sözlüğünde yukarıdan gelmek tek yönlü bir şey değil.

Bu bağı metnin verisi değil, benim kurduğum bir ilişki olarak sunuyorum. Kelime ve kalıp ortaklığı ise sayılabilir bir veridir.