Kāf 36. ayet

Ve kem ehleknâ kablehum min karnin hum eşeddü minhum batşan fe-nakkabû fi'l-bilâd; hel min mahîs

"Onlardan önce nice nesilleri helâk ettik — kavrayışları onlarınkinden daha güçlüydü. Ülkeleri delik deşik ettiler. Kaçacak yer var mı?"

On iki-on dört arası bir ad listesiydi. Burada ad yok; ölçü var.

كَمْ — "nice", "ne çok". Arapçada kem-i haberiyye: çokluk bildirir, sayı vermez.

Kök: ق-ر-ن — yirmi üçüncü ayetteki karîn ile aynı kök.

Karn, aynı zamanda yaşayan insan topluluğudur — "bir arada koşulmuş olanlar". Kelime hem nesil hem yaklaşık bir zaman dilimi anlamında kullanılır.

Aynı kökün sûrede iki farklı işte kullanılması bir gözlemdir: biri kişinin yanındaki eşlikçi (23, 27), öteki aynı çağda yaşayan topluluk (36).

Somut anlamı: bir şeyi şiddetle ve sıkıca kavramak. Batşa — sertçe yakalamak; bâtış — sıkı kavrayan.

Bürûc bahsinde bu kök işlendi; oradaki kayda dayanıyorum.

Kelimenin seçimi önemlidir: güç, "kuvvet" (kuvve) diye değil, kavrayış diye anılıyor. Yani soyut bir güç değil, elle tutma kabiliyeti.

Ve eşeddü minhum batşan — "kavrama bakımından onlardan daha şiddetli". Yani muhataba söylenen şudur: senden güçlüleri vardı.

Ve bu, ayetin en somut kelimesidir.

Kökün asıl anlamı: delmek, delik açmak.

• نَقَبَ الجِدَار — duvarı deldi.
• نَقْب — duvarda açılan delik; tünel.
• نَقِيبَة — bir topluluğun içine nüfuz eden kişi; nakîb — bir kavmin başkanı, işlerine vâkıf olan.
• مِنْقَب — delme aleti.
• نِقَاب — yüzü örten örtü; ama aynı kökten, çünkü göz için delik bırakır.

Ve fiil tef'îl babında: nakkabû — çokça, tekrar tekrar delmek.

Ne yaptıkları konusunda müfessirler ayrılır:

Üç okuma da nakledilir. Üçüncüsü, ayetin son cümlesiyle en sıkı bağı kurandır ve bu bir gözlemdir, tercih değil.

Bu fiilin sûrenin başka bir yerinde bir karşılığı var ve bunu kendi okumam olarak sunuyorum.

Yani insan yeri deler; sonunda yer insandan yarılır.

Bu bağı metin kurmuyor; ben kuruyorum ve öyle kaydediyorum. Ama iki fiilin nesnesi ve öznesi metinde durur ve tam olarak yer değiştirmiştir.

Kök: ح-ي-ص. Somut anlamı: yandan sıvışmak, kaçınmak, dönüp kaçmak. Hâsa an — ondan yüz çevirip kaçtı.

Ve kök, on dokuzuncu ayetteki tahîd (ح-ي-د) ile anlam bakımından çok yakındır: ikisi de yan çizmeyi bildirir.

İki kökün Kur'an'da bazen bir arada anılması, dilcilerin de dikkatini çekmiştir. Kāf'ta ikisi de var:

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum; iki kökün aynı olduğunu iddia etmiyorum. Yakınlıkları anlam düzeyindedir, iştikak düzeyinde değil. İnsan bahsinde benzer bir uyarı düşülmüştü: ses benzerliğinden iştikak çıkarılmaz.

Mahîs, ism-i mekân ya da mimli masdar olabilir: "kaçış yeri" ya da "kaçış". İki çözümleme de aynı sonucu verir.

Ve soru cevapsız bırakılıyor. Otuzuncu ayette cehennemin sorusuna cevap verilmemişti; burada da bu soruya cevap verilmiyor. Sûre iki soruyu da havada bırakıyor.