Kāf 17. ayet

İz yetelakke'l-mütelakkiyâni ani'l-yemîni ve ani'ş-şimâli kaîd

"İki alıcı alırken — sağdan ve soldan, oturmuş hâlde."

Bir dizim meselesiyle başlamak gerekiyor. İz Arapçada zaman zarfıdır ve bir fiile bağlanması beklenir. Burada açık bir fiil yok.

Müfessirlerin verdiği başlıca çözümler:

Birinci ve ikinci çözüm anlamca birbirine yakındır ve bağlamla uyumludur. Ne olursa olsun etki aynıdır: on altıncı ayetteki bilme ile on yedinci ayetteki kayıt, aynı cümlenin devamı olarak okunuyor.

Dördüncü ayette kaydedilen sıra burada tekrarlanıyor ve bu, sûre içinde doğrulanabilir bir örüntüdür:

İki yerde de kayıt, bilginin ardından ve ona ek olarak geliyor.

Ve dördüncü ayette düşülen kayıt burada da geçerlidir: bilen için kayıt tutmak zorunlu değildir. Kaydın muhatabı, hakkında hüküm verilecek olandır.

Ve sûrenin en yoğun kökü bir kez daha, bu sefer iki türeviyle birden.

Telakkî — tefe''ul babı. Somut anlamı: bir şeyi karşılamak, karşısına çıkıp almak.

Kökün asıl anlamı "karşılaşmak"tır (likā). Tefe''ul babı burada kasıt ve gayret katıyor: rastlantıyla karşılaşmak değil, karşılamak üzere durmak.

• تَلَقَّى الشَّيْءَ — bir şeyi (elini uzatıp) aldı, karşıladı.
• مُتَلَقِّي — karşılayıp alan.
• تَلَقِّي الرُّكْبَان — kervanı şehre girmeden yolda karşılamak (fıkıhta bilinen bir mesele).

Kur'an bu fiili Âdem için kullanır: "Âdem Rabbinden kelimeler aldı (fe-telakkâ)" (Bakara 2/37).

Ve buradaki resim şudur: söz ağızdan çıkıyor, iki alıcı onu havada karşılıyor.

Kelime seçimi dikkat çekicidir. Ayet "yazarlar" (kâtibân) demiyor — oysa Kur'an başka yerde bu kelimeyi kullanır (kirâmen kâtibîn — İnfitâr 82/11). Burada seçilen fiil, yazmadan bir adım öncesini anlatıyor: almak.

İnfitâr bahsinde bu ayet zaten anılmış ve karşılıklandırılmıştı. Oradaki tespit şuydu: "İki ayet birlikte İnfitâr'ın tarifini tamamlıyor: konum (sağ ve sol), fiil (almak), ve kapsam (söz)."

Buraya eklenecek olan, fiilin sürekliliğidir: yetelakkâ muzâridir — almakta olan. Bitmiş bir iş değil, süregiden bir iş.

قَعِيد — kök ق-ع-د. Oturmak. Kāid — oturan; ku'ûd — oturuş; makad — oturulan yer.

Kaîd, fa'îl veznindedir ve burada kāid (oturan) anlamındadır. Dilciler bu vezni "bir işi sürdüren, o hâlde duran" anlamında da açıklar.

Ve kelimenin seçtiği hâl önemlidir: ayakta değil, oturmuş.

Bunu kendi okumam olarak veriyorum: oturmak, beklemeye yerleşmiş olmaktır. Ayakta duran gidebilir; oturan kalıcıdır. Görüntü, geçici bir gözetimi değil, yerleşik bir bekleyişi anlatıyor.

Ve bir sonraki ayetteki atîd (hazır bekleyen) bu resmi tamamlıyor: oturmuş ve hazır.

Cümlede bilinen bir mesele var: ani'l-yemîni ve ani'ş-şimâli kaîd — "sağdan ve soldan, oturan". Sıfat tekil gelmiş, oysa iki melekten söz ediliyor.

Müfessirler ve nahivciler bunu şöyle açıklar:

Üç izah da nakledilir ve birbirini dışlamaz. Üçüncüsü bir sebep değil bir sonuçtur; ama sûrenin ses düzeni göz önüne alındığında kaydedilmeye değer.