Muhammed 23. ayet

Ülâike'llezîne leanehümü'llâhu fe-esammehüm ve a'mâ ebsârahüm

"İşte bunlar, Allah'ın lânetlediği, kulaklarını sağır edip gözlerini kör ettiği kimselerdir."

Kök: ل-ع-ن. Ve kelimenin Türkçedeki çağrışımı ("beddua etmek") kökün asıl anlamını tam vermez.

Dilcilerin kaydettiği asıl anlam: طَرْد وَإِبْعَاد — kovmak ve uzaklaştırmak.

Yani la'net, bir söz değil, bir mesafedir. Allah'ın lâneti, kişinin rahmetten uzaklaştırılmasıdır.

Aynı kökten لَعِين (laîn — kovulmuş) ve مَلْعُون.

Ve bu, kelimenin bu ayetteki dizimini anlamlı kılıyor: lânet önce geliyor, ardından iki fiil. Yani uzaklaştırma bir sonuç değil, bir başlangıç.

أَصَمَّ — kök ص-م-م, if'âl babı: sağır etmek. Ve kökün asıl anlamı: bir şeyin içinin dolu, tıkalı olması. Hacerun esammu — içi boşluksuz, som taş. Sammâ' — deliksiz, sağlam.

Yani sağırlık, kökte "kulağın tıkanması, içinin dolması" olarak adlandırılıyor — bir organın eksikliği değil, bir geçidin kapanması.

أَعْمَىٰ — kök ع-م-ي, if'âl babı: kör etmek.

Ve dikkat: iki fiilin nesnesi farklı:

• esammehüm — "onları sağır etti". Nesne, kişilerin kendisi.
• a'mâ ebsârahüm — "gözlerini kör etti". Nesne, organ.

Bu asimetri müfessirlerin dikkatini çekmiştir ve şöyle izah edilir: Arapçada asamme fiili doğrudan kişiye nispet edilir (esammehû), a'mâ ise hem kişiye hem göze nispet edilebilir. Yani fark, kullanımdan gelebilir.

Bir gözlem daha kaydediyorum — kendi okumamdır: cümlede kulak organı hiç anılmıyor, göz organı anılıyor. Ve bu, sûrenin daha önceki iki sahnesiyle uyumlu: 16. ayette dinleme vardı ama kulaktan söz edilmiyordu; 20. ayette bakma vardı ve bakış tarif edilmişti.

Bunu bağlayıcı bir tefsir olarak sunmuyorum.

Bu ayet, sûrede kurulan bir zincirin halkasıdır ve zinciri toplu görmek gerekiyor:

Sûre, dört ayet içinde üç organı da kapatıyor: kulak, göz, kalp.

Ve bu üçlü, Kur'an'ın standart üçlüsüdür. A'râf 7/179'da (12. ayette anmıştım) aynı üçlü sayılır: "kalpleri var anlamazlar, gözleri var görmezler, kulakları var işitmezler." Bakara 2/7'de de aynı üçlü: kalpler ve kulaklar mühürlenmiş, gözlerin üzerinde perde.

Ve bu sûrede üçlü dağıtılmış hâlde geliyor: tek bir ayette toplanmıyor, dört ayete yayılıyor.

Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum.

Bu ayette fiillerin fâili açıkça Allah'tır: leanehümü'llâhu fe-esammehüm ve a'mâ.

Ve bu, kaçınılmaz bir soru doğurur: eğer sağır eden ve kör eden Allah ise, sorumluluk kime aittir?

Bu, kelâmın en eski tartışmalarından biridir ve bu tefsirde o tartışmaya girmiyorum. Sebebi STYLE'dır: mezhep görüşleri aktarılabilir ama tercih edilemez, ve bu meselede aktarma bile ancak uzun bir bağlamla dürüst olur.

Kaydedeceğim tek şey metinde durandır:

Bir. Ayetin başında bir فَ var: leanehümü'llâhu fe-esammehüm. Fâ, sıra ve sebep bildirir. Yani sağırlaştırma, lânetin ardından geliyor.

İki. Ve lânetin kendisi de bir sebebe bağlanmıştı: 22. ayetteki fiiller. Sûre, üçüncü ayetten beri hükümlerin gerekçesini vermeyi sürdürüyor.

Üç. Ve sûrenin bir sonraki ayeti (24), bir soru soruyor: "Kur'an'ı tedebbür etmiyorlar mı?" — yani muhataptan hâlâ bir fiil bekleniyor.

Bu üçüncü nokta önemlidir: eğer kapanma mutlak ve geri dönüşsüz olsaydı, bir sonraki ayetin sorusu anlamsız olurdu.

Bu gözlemi kendi okumam olarak kaydediyorum ve bir kelâm tercihi olarak sunmuyorum.