Ahkāf 4. ayet

Kul eraeytüm mâ ted'ûne min dûnillâhi erûnî mâzâ halakū mine'l-ardı em lehüm şirkün fi's-semâvât · İ'tûnî bi-kitâbin min kabli hâzâ ev esârein min ilmin in küntüm sâdikīn

"De ki: Allah'tan başka yalvardıklarınızı gördünüz mü? Gösterin bana: yerden ne yarattılar? Yoksa göklerde bir ortaklıkları mı var? Bundan önce inmiş bir kitap ya da bir bilgi kalıntısı getirin bana — doğru söylüyorsanız."

Cümle üç basamaklıdır:

1. Gösterin — erûnî mâzâ halakū (gözle görülür bir eser) 2. Ortaklık iddiası — em lehüm şirkün fi's-semâvât 3. Yazılı ya da nakledilmiş dayanak — i'tûnî bi-kitâbin … ev esârein min ilm

Yani ayet iki tür delil istiyor: gözlem ve nakil. Üçüncü bir yol bırakmıyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı ayetin kendisidir: talep edilen şey duygu, alışkanlık ya da çokluk değil. Sûre boyunca karşı tarafın öne süreceği gerekçeler tam da bunlar olacak — atalar (21-22'de Âd örneğinde), toplumsal öncelik (11), alışkanlık.

أ-ث-ر kökü: iz, geride kalan işaret. Eser — ayak izi, kalıntı, nakledilen haber. Kök dizinde birkaç yerde geçti (A'lâ, Nâziât, Haşr).

Kelimenin buradaki karşılığı üzerinde dilciler farklı okumalar nakleder: geçmişten kalan bir bilgi kırıntısı, nakledilmiş bir haber, ya da yazılı bir belge parçası.

Ortak nokta şudur ve ayetin işini gösterir: istenen şey bir kitabın tamamı bile değil — bir kalıntı. Talep en aza indirilmiş olarak sunuluyor. Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum: delil isteği, karşı tarafı zorlayacak biçimde değil, en düşük eşikten kuruluyor.