Zuhruf 77. ayet

Ve nâdev yâ Mâlikü li-yakdı aleynâ rabbük · Kāle inneküm mâkisûn

"Seslendiler: 'Ey Mâlik! Rabbin bizim işimizi bitirsin!' Dedi ki: 'Siz burada kalacaksınız.'"

Bu ayet dizinde birkaç yerde anıldı (A'lâ, Hâkka, Müddessir); burada ilk kez ayrıntılı işleniyor.

Kelime bir görevlinin adı olarak anlaşılır ve klasik tefsirlerin çoğunda böyle nakledilir.

م-ل-ك kökü: bir şeye sahip olmak, üzerinde tasarruf yetkisi bulunmak. Kök Mülk'de ayrıntılı işlendi ve orada bu sûrenin 85. ayeti de anılmıştı.

Kur'an'ın cehennem görevlileri hakkında verdiği diğer bilgiler Müddessir'de toplanmıştı ve orada bu ayet anılmıştı:

"Kur'an'ın cehennem görevlileri hakkında verdiği diğer bilgiler: 'Üzerinde katı ve sert melekler vardır' (Tahrîm 66/6); ve bir sesleniş: 'Ey Mâlik!' (Zuhruf 43/77)."

Oraya dayanıyorum ve aynı sınırı koruyorum: metnin bildirdiğinin ötesinde tasvir üretmiyorum.

Bir kıraat farkı nakledilir: yâ Mâli (sondaki kâf düşürülerek) biçiminde bir okuyuş da kaydedilmiştir. Arapçada nidâda ismin sonundan harf düşürülmesi (terhîm) bilinen bir kullanımdır. Anlamda fark üretmiyor.

Ve talebin kuruluşu ayrıntılı işlenmelidir, çünkü her kelimesi bir şey söylüyor.

Son satır kaydedilmeye değer ve müfessirler bunun üzerinde durur.

Talep, "Rabbimiz" denerek değil, "senin Rabbin" denerek kuruluyor.

Bu ifade için nakledilen okumalar şunlardır:

İkisi de nakledilir; tercih dayatmıyorum.

Ama şu kaydedilebilir ve bir dizim gözlemi olarak veriyorum: sûrenin altmış sekizinci ayetinde hitap doğrudandı — yâ ibâdi ("ey kullarım"). Yetmiş yedinci ayette ise sesleniş bir görevliye yapılıyor ve Rab, bir başkasının Rabbi olarak anılıyor.

İki sahne arasındaki fark yalnız yer değil, hitabın yönü.

ق-ض-ي kökü: bir işi tamamlamak, bitirmek, hükmü sonuçlandırmak. Ve kadâ aleyhi terkibi "işini bitirdi, öldürdü" anlamındadır.

Yani istenen şey açıktır ve kaydedilmelidir: bitiş. Talep bir kurtuluş değil, bir son.

Kök dizinde ilk kez burada çözümleniyor.

Kökün anlamı: bir yerde kalmak, beklemek, oyalanmak; acele etmeden durmak.

• مَكَثَ — kaldı, bekledi.
• مُكْث / مَكْث — bir yerde durup beklemek; ve ağır davranma, acele etmeme.
• مَاكِث — kalan, bekleyen.

Kur'an'da kök birkaç yerde geçer ve çoğunda beklemek anlamındadır: Neml 27/22 (fe-mekese ğayra baîdin — "çok geçmeden geldi"); Tâhâ 20/10 (ümküsû — "durun, bekleyin"); İsrâ 17/106 (li-takraehû ale'n-nâsi alâ mükşin — "insanlara ağır ağır okuyasın diye").

Son örnek kaydedilmeye değer ve karşılaştırma verimlidir:

Aynı kök: bir yerde bir okuma temposunu, bir yerde bir durumu bildiriyor.

Ve cevabın seçtiği kelime kaydedilmelidir — bunu kendi okumam olarak veriyorum:

Cevap "hayır" demiyor. "Çıkamazsınız" demiyor. "Kalacaksınız" diyor.

Mâkis, kökün resminde beklemekte olan kişidir. Ve talep tam olarak beklemenin bitmesiydi.

Yani cevap, talebin karşıtını değil, talebin konusunu geri veriyor: bekleme sürüyor.

Ve Hâkka'de bu ayetin bir başka ayetle bağı kurulmuştu (yâ leytehâ kâneti'l-kādıye — Hâkka 69/27, "keşke o iş bitirici olsaydı"); orada bu ayet destek olarak anılmıştı ve bağlayıcı sunulmamıştı. Aynı kaydı koruyorum.

A'lâ'de de bu ayet anılmıştı — orada lâ yemûtü fîhâ ve lâ yahyâ (A'lâ 87/13) ile birlikte. İki ayet aynı şeyi söylüyor: ne bitiyor ne sürüyor.