Zuhruf 53. ayet

Fe-lev lâ ulkıye aleyhi esviratün min zehebin ev câe meahü'l-melâiketü mukterinîn

"Ona altından bilezikler atılmalı değil miydi? Yahut yanında melekler, katar hâlinde gelmeli değil miydi?"

Bu ayet, sûrenin ana meselesinin en açık ifadesidir ve ayrıntılı işlenmesi gerekiyor.

Fir'avn bir delil istiyor. İstediği delil şudur: altın bilezik.

Ve bu, sûrenin kırk sekizinci ayetiyle birlikte okunmalıdır: orada âyetlerin birbirinden büyük olarak geldiği söylenmişti. Yani deliller zaten gelmiş ve artmıştı.

Kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki ayetin aynı blokta olmasıdır: ayet, delil eksikliğinin bir mesele olmadığını göstermek için önce delillerin geldiğini söylüyor, sonra istenen "delili" naklediyor.

Ve istenen şey bir delil değil, bir nişandır.

Kökün anlamı: kuşatmak, çevrelemek, çember hâline gelmek.

• سُور — şehir suru; çevreleyen duvar.
• سِوَار — bilezik; bileği çevreleyen halka. Çoğulu esvira / esâvir.
• سُورَة — bir bölüm, bir kat; ve Kur'an'ın bölümlerinin adı. Dilciler bu kelimeyi de aynı köke bağlar ve "çevrelenmiş, sınırları belli bölüm" ya da "yükselen kat" anlamıyla açıklar; bu türetmeyi nakledildiği şekliyle aktarıyorum.

Kelimenin somut resmi: bir çember, bir kuşatma.

ذ-ه-ب kökü: gitmek; ve zeheb — altın. Dilciler bağı şöyle kurar: altın, elden gidip duran, sürekli el değiştiren şeydir. Bu izahı nakledildiği şekliyle veriyorum.

Klasik tefsirlerde bu ayet için şu açıklama nakledilir: eski Mısır'da ve çevre kültürlerde, bir kimseye yetki verildiğinde ona altın bilezik ve gerdanlık takıldığı; bunun bir rütbe nişanı olduğu.

Bu açıklamayı nakledildiği şekliyle aktarıyorum.

Ve şunu ekleyebilirim, çünkü doğrulanabilir bir alandır: eski Mısır ve Yakın Doğu kültürlerinde takı ve kolyenin rütbe göstergesi olarak kullanıldığı, arkeolojik buluntularla ve dönemin görsel kaynaklarıyla bilinen bir konudur. Bunu genel bir tarih bilgisi olarak kaydediyorum, ayete zorla bir bilimsel doğrulama giydirmek için değil.

Ve Kur'an'ın kendi içinde bir karşılaştırma yapılabilir: Yûsuf 12/72'de Mısır'da bir kral kabından (suvâa'l-melik) söz edilir; Yûsuf 12/31'de kadınların bileklerini kesmesi anlatılır. Kur'an bu kültürün nesnelerini tanır ve kullanır.

Şimdi ayeti sûrenin adıyla birlikte okumak gerekiyor.

Otuz beşinci ayette zuhruf (altın süs) anılmış ve şu hükme bağlanmıştı: ve in küllü zâlike lemmâ metâu'l-hayâti'd-dünyâ.

Elli üçüncü ayette, bir peygamberin gerçekliği için istenen delil altındır.

Bunu tabloya koyuyorum, çünkü sûrenin omurgası burada görünür hâle geliyor:

Dört geçiş, tek malzeme, dört ayrı konum.

Kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı bu dört geçiştir: sûre altını yasaklamıyor ve kötülemiyor. Yaptığı tek şey, altının delil olarak kullanılmasını göstermek. Otuz beşinci ayette altın bir metâdır; elli üçüncü ayette bir kanıt yerine konuyor. Sûrenin itirazı buna.

Ve şunu ekliyorum: Fir'avn'ın mantığı şudur — Allah'tan gelen biri, buradaki en değerli şeyle işaretlenmiş olmalıdır. Yani ilâhî onayın delili, yerel bir statü nişanı sayılıyor.

Bu mantık, otuz birinci ayetteki itirazın aynısıdır: orada da vahyin, o toplumun en yüksek mevkideki adamına verilmesi bekleniyordu. Yani sûre aynı hatayı iki kültürde, iki devirde gösteriyor.

Kök on üçüncü ayette (mukrinîn) ve otuz altıncı ayette (karîn) geçmişti. Burada üçüncü kez, bu kez VIII. bâbda geliyor: mukterinîn.

VIII. bâb (iftiâl) burada karşılıklılık/birliktelik bildiriyor: birbirine eşlik ederek, katar hâlinde, sıra sıra.

Üç geçişi tabloya koyuyorum, çünkü tek sûrede tek kökün üç ayrı kalıpta gelmesi kaydedilmeye değer:

Ve on üçüncü ayet ile elli üçüncü ayet arasındaki karşıtlık, kendi okumam olarak kaydedilmeye değer:

Aynı kök, iki zıt tavır. Biri, verilmiş bir imkânın karşısında kendi ölçüsünü kabul ediyor; öteki, bir delili kendi ihtişam ölçüsüne göre şart koşuyor.

Bunu bir örüntü olarak kaydediyorum ve sûrenin bilinçli bir kelime oyunu kurduğu iddiasında değilim. Kaydettiğim şey, kökün bu sûrede üç ayrı kalıpta ve birbirine zıt konumlarda kullanılmış olmasıdır.