Zuhruf 38-39. ayetler tefsiri

43/38-39

حَتَّىٰٓ إِذَا جَآءَنَا قَالَ يَٰلَيْتَ بَيْنِى وَبَيْنَكَ بُعْدَ ٱلْمَشْرِقَيْنِ فَبِئْسَ ٱلْقَرِينُ · وَلَن يَنفَعَكُمُ ٱلْيَوْمَ إِذ ظَّلَمْتُمْ أَنَّكُمْ فِى ٱلْعَذَابِ مُشْتَرِكُونَ

Hattâ izâ câenâ kāle yâ leyte beynî ve beyneke bu'de'l-meşrikayni fe-bi'se'l-karîn · Ve len yenfeaküme'l-yevme iz zalemtüm enneküm fi'l-azâbi müşterikûn

"Nihayet bize geldiğinde der ki: 'Keşke benimle senin aran iki doğu kadar uzak olsaydı!' Ne kötü eşlikçi! Zulmettiğiniz için, bugün azapta ortak olmanızın size hiçbir faydası yok."

بُعْدَ ٱلْمَشْرِقَيْنِ — "iki doğu kadar uzak"

İfade bir deyimdir ve dilciler bunu ayrıca açıklar.

Kelime tesniyedir: el-meşrikayn — "iki doğu". Ve burada Arapçanın bilinen bir kullanımı var: iki karşıt şey tesniye yapıldığında, çoğu zaman ikisinden birinin adı ikisini birden gösterir.

Dilcilerin verdiği bilinen örnekler:

Terkip	Aslı	Anlamı
el-Ömerân	Ebû Bekir ve Ömer	İkisi birden, birinin adıyla
el-kamerân	Güneş ve ay	İkisi birden
el-ebevân	Anne ve baba	İkisi birden

Bu kullanıma dilciler tağlîb (birini öne çıkarıp ötekini içine alma) der.

Buna göre el-meşrikayn için iki okuma nakledilir:

Okuma	El-meşrikayn ne	Ölçü
1	Doğu ve batı — tağlîb ile	Yeryüzünde bilinen en uzak iki nokta
2	İki doğu noktası — yazın ve kışın güneşin doğduğu uçlar	Gözlenebilir yıllık salınım

Birinci okuma çoğunluğun okumasıdır ve Kur'an'ın kendi içinde desteklenir: Rahmân 55/17'de rabbü'l-meşrikayni ve rabbü'l-mağribeyn geçer (Rahmân'de işlendi) — orada dört uç ayrı ayrı sayılmıştır.

İkinci okuma da dilcilerce kaydedilir ve gözlemsel bir dayanağı vardır: güneşin doğuş noktası yıl boyunca ufuk üzerinde iki uç arasında salınır; bu, çıplak gözle izlenebilen bir olgudur ve çölde yön bulan bir topluluk için tanıdıktır.

Tercih dayatmıyorum.

Ama deyimin işi her iki okumada da aynıdır ve kendi okumam olarak kaydediyorum: ölçü olarak seçilen mesafe, kişinin bilebileceği en büyük mesafedir. Yani cümle "çok uzak olsaydı" demiyor; "bilinen en uzak" diyor.

Ve bu, sûrenin ölçü meselesine bağlanıyor: sûre boyunca mesafeler ve büyüklükler tartışıldı — büyük adam, yüksek dereceler, gümüş tavanlar. Burada bir kişi, ilk kez kendi ölçeğinin sınırını kullanıyor.

يَٰلَيْتَ — pişmanlığın kalıbı

Leyte, Arapçada gerçekleşmesi mümkün olmayan bir temenni için kullanılır. (Lealle ise mümkün olanı bildirir — üçüncü ve onuncu ayetlerde geçtiği gibi.)

Bu ayrım kaydedilmeye değer ve sûre içinde doğrulanabilir:

Edat	Ayet	Ne
lealle	3, 10, 28, 48	Umulan — hâlâ mümkün
leyte	38	Temenni edilen — artık imkânsız

Aynı sûrede iki edat, iki zaman. Lealle dünyada, leyte sonra.

فَبِئْسَ ٱلْقَرِينُ — cümlenin sahibi kim?

Müfessirler bu cümlenin kimin sözü olduğunda ayrılır:

Görüş	Kim söylüyor
1	Kişinin kendisi — sözünün devamı
2	Metin — kişinin sözüne eklenen hüküm

İkisi de mümkündür ve tercih dayatmıyorum. Bi'se Arapçada zem fiilidir (kınama bildiren donmuş fiil) ve genellikle metnin kendi hükmünü verdiği yerlerde kullanılır.

أَنَّكُمْ فِى ٱلْعَذَابِ مُشْتَرِكُونَ

Otuz dokuzuncu ayet, otuz sekizinciye bir ek yapıyor ve ek dikkat çekicidir.

Söylenen şey şudur: ortaklığın faydası yok.

ش-ر-ك kökü: ortak olmak, bir şeyde pay sahibi olmak. Kök dizinde işlendi (Cin, Müzzemmil, Kalem).

Kendi okumam olarak kaydediyorum, dayanağı cümlenin len yenfeaküm ile kurulmasıdır: dünyada bir yükün paylaşılması onu hafifletir. Ayet, orada bunun işlemeyeceğini söylüyor.

Ve iz zalemtüm ara cümlesi gerekçeyi veriyor: "zulmettiğiniz için". Yani ortaklık cezayı bölmüyor, çünkü fiil de bölünmemişti — herkes kendi fiilini yaptı.