Zuhruf 24-25. ayetler

Kāle e-ve lev ci'tüküm bi-ehdâ mimmâ vecedtüm aleyhi âbâeküm · Kālû innâ bimâ ürsiltüm bihî kâfirûn · Fe'ntekamnâ minhüm · Fe'nzur keyfe kâne âkıbetü'l-mükezzibîn

"Dedi ki: 'Size, atalarınızı üzerinde bulduğunuzdan daha doğruya götüreni getirmiş olsam da mı?' Dediler ki: 'Biz sizinle gönderileni inkâr ediyoruz.' Biz de onlardan intikam aldık. Bak, yalanlayanların sonu nasıl oldu."

Uyarıcının cevabı bir reddetme değil, bir soru. Ve sorunun yapısı dikkat çekicidir.

E-ve lev — "…olsa da mı?" Bu kalıp Arapçada bir kabulü varsayıp üstüne şart ekler.

Yani cevap şunu demiyor: "atalarınız yanlıştaydı."

Diyor ki: "diyelim ki bir yol üzerindeydiler; ya ben daha doğruya götüren bir şey getirdiysem?"

Kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı kullanılan kalıptır: cevap, karşı tarafın ölçüsünü reddetmiyor, çalıştırıyor. Karşı tarafın ölçüsü "doğru yolda olmak"tır (mühtedûn, 22). Cevap aynı ölçüyü alıyor ve karşılaştırma kipine sokuyor: ehdâ — "daha doğruya götüren".

Yani soru şudur: eğer aradığınız şey doğru yolsa, daha doğru olanı niçin almıyorsunuz?

Bu, Bakara 2/170'te kaydedilen cevapla aynı hattadır ve Nûh'de de anılmıştı: "Ya ataları hiçbir şey akletmiyor ve doğru yolu bulamıyor idiyseler?" (Bakara 2/170).

İki cevabın farkı kaydedilmeye değer:

İkincisi daha az çatışmacıdır ve bunu bir gözlem olarak veriyorum: ayet ataları kötülemiyor, yalnız bir karşılaştırma öneriyor.

Ve verilen cevap, teklifin hiçbir yerine değmiyor: innâ bimâ ürsiltüm bihî kâfirûn — "biz sizinle gönderileni inkâr ediyoruz."

Dikkat: cümle çoğuldur — ürsiltüm ("siz gönderildiniz"), ci'tüküm ise tekildi.

Müfessirler bu geçişi şöyle açıklar: cevap tek bir uyarıcıya değil, bütün uyarıcı silsilesine veriliyor. Bunu nakledildiği şekliyle aktarıyorum.

Ve bir gözlem olarak kaydediyorum: ayet, teklifle cevap arasında hiçbir tartışma bırakmıyor. Soru muhtevaya bakıyordu (daha doğru mu?); cevap muhtevaya hiç değmiyor.

Bu, Ahkāf 46/11'de kaydedilen tespitle aynıdır: "itiraz bir delil değil, bir sıralama varsayımıdır." Burada da öyle: cevap bir değerlendirme değil, bir konum ilanıdır.

Kökün anlamı: bir şeyi çirkin bulup reddetmek; ve buradan cezalandırmak, karşılığını vermek. Nekame minhü — ondan öç aldı. Mâ tenkımu minnâ — bizde neyi kınıyorsun (A'râf 7/126'da geçer).

Türkçedeki "intikam" kelimesi bu köktendir ve kelimenin Arapçadaki çekirdeği Türkçedekinden farklıdır: kökte önce bir şeyi çirkin bulma, onaylamama vardır; ceza bunun sonucudur.

Kelime sûrede üç kez geçiyor ve bu bir örüntüdür:

Üçü de aynı kökten ve üçü de aynı yapıda. Bunu bir metin verisi olarak kaydediyorum: sûre aynı sonucu üç ayrı zamanda gösteriyor — geçmişte olmuş, gelecekte olacak, ve bir örnekte ayrıntılı anlatılmış.

ع-ق-ب kökü dizinde işlendi (Beled, Şems, Haşr). Çekirdeği: topuk, ardından gelen. Âkıbet — bir işin ardından gelen, sonu.

Ve kelime yirmi sekizinci ayette dönecek: fî akıbihî — "onun soyunda / ardından gelenlerde".

İki geçiş yan yana konabilir ve bir gözlem olarak veriyorum:

Aynı kök: biri bir sonu, öteki bir devamı bildiriyor. İkisi arasında üç ayet var ve bu, sûrenin sonraki bloğuna geçişi hazırlıyor.

م-ك-ذ-ب — mükezzibîn, II. bâbdan ism-i fâil: yalanlayanlar. ك-ذ-ب kökü dizinde işlendi. Kaydedilecek olan, hükmün fiile bağlanmasıdır: bir kavim adı ya da bir soy anılmıyor, bir davranış anılıyor. STYLE gereği bu ayrım her yerde korunuyor: ayetin tarif ettiği vasıftır.