Şûrâ 53. ayet

Sırâti'llâhi'llezî lehû mâ fi's-semâvâti ve mâ fi'l-ard; elâ ile'llâhi tesîru'l-umûr

"Göklerde ve yerde ne varsa kendisinin olan Allah'ın yolu. İyi bilin ki bütün işler Allah'a döner."

Kelime, önceki ayetin son kelimesinin (sırâtin müstakîm) bedelidir (açıklayıcısı). Yani ayet bir öncekinin cümlesini tamamlıyor: hangi dosdoğru yol? Allah'ın yolu.

Ve tanım bir sıfat cümlesiyle veriliyor: ellezî lehû mâ fi's-semâvâti ve mâ fi'l-ard.

Bu cümle, dördüncü ayetin cümlesidir. Sûrenin yapısı bölümünde kaydedilmişti; burada tamamlanıyor:

Elli ayet arayla, kelimesi kelimesine aynı cümle. Bu, doğrulanabilir bir olgudur.

Ve fark, dördüncü ayette kaydedildiği gibi konumundadır: başta bir bildirim, sonda bir tarif. Sûre, mülk cümlesiyle açtığı çerçeveyi, aynı cümleyi bir yolun adı yaparak kapatıyor.

Kendi okumam olarak kaydediyorum ve bağlayıcı değildir: dördüncü ayette bu cümle bir gerçek olarak söylenmişti; elli üçüncü ayette bir istikamet olarak. Aynı bilgi, önce durum olarak, sonra yön olarak.

Sûrenin son cümlesi ve üç ayrı halkayı birden kapatıyor.

Birincisi: ص-ي-ر kökü. On beşinci ayette ve ileyhi'l-masîr geçmişti; burada aynı kök fiil olarak geliyor: tesîru'l-umûr.

İkincisi: el-emr kelimesi. Sûrede üç kez geçiyor:

Üç geçiş, üç ölçek: topluluk, kişi, bütün. Bu, metinden doğrulanabilir bir olgudur.

Kendi okumam olarak kaydediyorum ve bağlayıcı değildir: sûre "iş" kelimesini üç kez kullanıyor ve üçünde de bir sahiplik sorusu var — iş kimin? Otuz sekizinci ayette topluluğun, kırk üçüncüde kişinin, elli üçüncüde ise hepsinin varacağı yer söyleniyor. Ve üçü çelişmiyor: iş insanın elindedir, kararı insan verir, ama gittiği yer belirlidir.

Üçüncüsü: elâ edatı. Sûrede dört kez geçiyor ve dördü de bir uyarı işareti:

Dört geçiş; ve son geçiş, diğer üçünden farklı olarak inne almıyor. Sûre son cümlesinde bir pekiştirme aracını bırakıyor.

Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum.

Sûre bir ayrılık sûresi olarak açıldı: insanlar bölünüyor, tartışıyor, birbirinin hakkını yiyor. Ve son cümlesi bütün bunları tek bir yere bağlıyor.

Ama dikkat edilmesi gereken şudur: cümle "hepsi Allah'a döner, öyleyse yapacak bir şey yok" demiyor. Sûrenin kendisi bunun tersini kurdu: dini ayakta tutun (13), doğru durun (15), adalet yapın (15), danışın (38), hakkınızı alın (39), affedin (40), infak edin (38).

Son cümlenin işi, bu fiillerin sonucunu insanın sırtından almaktır — tıpkı altıncı ve kırk sekizinci ayetlerin Peygamber'in sırtından aldığı gibi.

İş yapılır; işin nereye vardığı başka bir yerde bilinir.