Nisâ 148-152. ayetler tefsiri

4/148-152

لا يحب الله الجهر بالسوء من القول إلا من ظلم … · إن تبدوا خيرا أو تخفوه أو تعفوا عن سوء فإن الله كان عفوا قديرا · … الذين يفرقون بين الله ورسله … · والذين آمنوا بالله ورسله ولم يفرقوا بين أحد منهم أولئك سوف يؤتيهم أجورهم

Lâ yuhıbbullâhu'l-cehra bi's-sûi mine'l-kavli illâ men zulim … · İn tübdû hayran ev tuhfûhü ev ta'fû an sûin fe-innallâhe kâne afüvven kadîrâ · … Ellezîne yüferrikūne beynallâhi ve rusülihî … · Vellezîne âmenû billâhi ve rusülihî ve lem yüferrikū beyne ehadin minhüm ülâike sevfe yü'tîhim ücûrahüm

"Allah, kötü sözün açıkça söylenmesini sevmez — haksızlığa uğrayan başka… Bir iyiliği açıklar ya da gizlerseniz ya da bir kötülüğü affederseniz — Allah çok affedicidir, gücü yetendir… Allah ile elçileri arasını ayıranlar… Allah'a ve elçilerine inanan ve onlardan hiçbiri arasında ayrım yapmayanlara karşılıkları verilecektir."

إِلَّا مَن ظُلِمَ — istisnanın yeri

Ayet bir yasak koyuyor ve hemen bir istisna açıyor: illâ men zulim — "haksızlığa uğrayan başka".

Ve istisnanın kimi kapsadığı üzerinde klasik tefsirlerde ihtilaf vardır:

Okuma	İstisna neyi kapsıyor	Dayanağı
A	Haksızlığa uğrayanın durumunu dile getirmesi	Cehr kelimesinin "açıkça söylemek" anlamı
B	Zulmedene karşı beddua etmesi	Cümlenin sû (kötü söz) ile ilgili olması
C	Yapılan haksızlığı başkasına bildirmesi, şikâyet etmesi	Kelimenin genel kullanımı

Üç okuma da nakledilir; tercih dayatmıyorum ve bundan fıkhî bir hüküm çıkarmıyorum.

Metinden söylenebilecek olan şudur ve bir dizim gözlemidir: ayet, kötü sözün açıkça söylenmesini yasaklarken zarar görene bir kapı bırakıyor. İstisna, yasakla aynı cümlededir.

إِن تُبْدُوا۟ خَيْرًا أَوْ تُخْفُوهُ أَوْ تَعْفُوا۟ عَن سُوٓءٍ — üç ihtimal

Ayet üç şey sayıyor ve üçünün de karşılığı aynı fasılayla veriliyor: innallâhe kâne afüvven kadîrâ.

Sıra	Fiil	Ne
1	Tübdû hayrâ	İyiliği açıklamak
2	Ev tuhfûh	İyiliği gizlemek
3	Ev ta'fû an sû	Kötülüğü affetmek

Ve fasılanın seçimi kaydedilmelidir: ayet afüvv (çok affeden) ile kadîr (gücü yeten) sıfatlarını yan yana koyuyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki sıfatın birlikte gelmesidir: affetmek, gücü olmadığı için değil, gücü varken yapıldığında bir şey ifade eder. Fasıla, üçüncü kalemin yanına konmuş bir ölçüdür.

Ve bu ayet, yirmi beşinci ayet bahsinde tablolanan üçlünün son satırıdır (ve en tasbirû hayrun leküm — ve's-sulhu hayr — in tübdû hayran ev tuhfûhü ev ta'fû an sûin). Oraya dayanıyorum.

يُفَرِّقُونَ بَيْنَ ٱللَّهِ وَرُسُلِهِۦ — ve karşısına konan cümle

ف-ر-ق kökü: ayırmak, bölmek.

Ve ayetler bir tutumu ve tam karşıtını arka arkaya veriyor:

Ayet	Lafız	Kim
150	Yüferrikūne beynallâhi ve rusülih … ve yürîdûne en yettehızû beyne zâlike sebîlâ	Ayıranlar
152	Ve lem yüferrikū* beyne ehadin minhüm*	Ayırmayanlar

Aynı fiil, biri olumlu biri olumsuz, iki ayet arayla. Bu, sayılabilir bir olgudur.

Ve yüz elli ikinci ayet, aynı sûrenin yüz otuz altıncı ayetiyle örtüşüyor: orada da inanılacak şeyler tek tek sayılmıştı (Allah, elçi, kitap, önceki kitap). Blok, saymayla açılıp saymayla kapanıyor.

Ve Bakara 2/285'te aynı ifade geçer (lâ nüferriku beyne ehadin min rusülih) ve orası bir dua cümlesidir. İki sûrede aynı terkip: biri bildirim, öteki söz.