Sâffât 158-163. ayetler

Ve cealû beynehû ve beyne'l-cinneti neseben, ve lekad alimeti'l-cinnetü innehüm le-muhdarûn · Sübhâne'llâhi ammâ yasıfûn · İllâ ıbâda'llâhi'l-muhlasîn · Fe-inneküm ve mâ ta'büdûn · Mâ entüm aleyhi bi-fâtinîn · İllâ men hüve sâli'l-cahîm

"Onunla cinler arasında bir soy bağı kurdular. Oysa cinler de kendilerinin getirileceğini bilmektedir. Allah, onların nitelemelerinden münezzehtir — Allah'ın seçilmiş kulları başka. Siz de taptıklarınız da, O'na karşı kimseyi ayartabilecek değilsiniz — cehenneme girecek olan hariç."

Neseb — kök ن-س-ب: bir şeyi bir şeye bağlamak, nispet etmek. Nisbet — bağ; neseb — kan bağı, soy.

el-Cinne — kök ج-ن-ن: örtmek, gizlemek. Kök Cin'de ayrıntılı çözümlendi. Oraya dayanıyorum.

Ve el-cinne kelimesinin buradaki anlamı üzerinde ihtilaf vardır:

Klasik tefsirlerde üçü de nakledilir. Tercih dayatmıyorum.

Ve dizim kaydı: beynehû ve beyne'l-cinneti — "onunla cinler arasında". Zamir (hû) Allah'a dönüyor ve adı anılmıyor. Bu, cümlenin ağırlığını artıran bir tercihtir: iddianın öznesi bile açıkça yazılmıyor.

Ve lekad alimeti'l-cinnetü innehüm le-muhdarûn — dizim nüktesi.

Cümlenin kimin hakkında olduğu iki türlü okunabilir:

İkisi de nahivcilerce nakledilir. Birincisi daha yaygındır ve mantığı şudur: hesaba çekilecek bir varlığın Allah ile soy bağı olamaz. Yani delil, iddia edilen tarafın kendi durumundan geliyor.

Kendi okumam olarak kaydediyorum: birinci okuma, cümleye bir tanıklık değeri veriyor. İddia edilen taraf, iddiayı kendi hâliyle çürütüyor — Cin sûresinde göğün kapalı olduğunu cinlerin kendisi söylüyordu (Cin). Aynı yöntem: bilgi, iddianın konusundan geliyor.

Muhdarûn — sûrede üçüncü ve son kez (57, 127, 158). Elli yedinci ayet bölümünde tablo verildi.

Sübhân — kök س-ب-ح, masdar: tenzih. Yüz kırk üçüncü ayet bölümünde kök çözümlendi ve sûredeki dört geçişin tablosu verildi.

Yasıfûn — kök و-ص-ف: bir şeyi niteleyip tarif etmek. Sıfat aynı köktendir. Bu kök bu tefsirde ilk kez çözümleniyor.

Dilcilerin verdiği anlam: vasf, bir şeyi kendisinde bulunan bir özellikle anlatmaktır. Vasafe'ş-şey' — onu nitelendirdi.

Ve dizim nüktesi kaydedilmeli: ammâ yasıfûn — "nitelemelerinden". Ayet "söylediklerinden" ya da "yalanlarından" demiyor; nitelemelerinden diyor.

Kendi okumam olarak kaydediyorum: vasf, bir şeyi tarif etmektir — yani sınırlarını çizmek. Ve tenzih tam da buna karşı geliyor: tarif edilen şey sınırlanmıştır; Allah, tarif edenin çizdiği sınırın dışındadır. Kelime seçimi, meselenin yalnız yanlış bir iddia değil, tarif etme girişiminin kendisi olduğunu düşündürüyor. Bu bir izahtır.

Ve cümle sûrede iki kez geçiyor — bu bir metin verisidir:

İkincisi birincisinin genişletilmiş biçimidir ve sûrenin kapanışıdır. Sûre, yüz elli dokuzuncu ayette söylediği cümleyi yüz sekseninci ayette daha uzun biçimde tekrarlayarak kapanıyor.

Cümle sûrede dördüncü kez (40, 74, 128, 160). Kırkıncı ayet bölümünde çözümlendi.

Ve buradaki dizim ihtilafı kaydedilmeli:

İkisi de nahivcilerce nakledilir. İkinci okuma kayda değerdir çünkü istisnayı bir övgü hâline getirir: doğru niteleyebilen bir grup var. Tercih dayatmıyorum.

Ve hitap yine ikinci şahsa dönüyor: inneküm — "siz".

Ve mâ ta'büdûn — "ve taptıklarınız". Ve edat yine mâdır. Yirmi ikinci ve doksan beşinci ayetlerde de aynı tercih vardı. Sûre bu konuda tutarlıdır ve bu sayılabilir bir dil verisidir.

Fâtin — kök ف-ت-ن, ism-i fâil. Kök altmış üçüncü ayet bölümünde çözümlendi: altını ateşe sokup ayırmak; sınamak, ayartmak.

Buradaki anlamı: ayartan, birini yolundan çeviren.

Dizim nüktesi: mâ entüm aleyhi bi-fâtinîn — harf-i cer aleyhi öne alınmış. Nahivciler zamirin merci'i konusunda ikiye ayrılır:

İkisi de nakledilir. Tercih dayatmıyorum.

Ve bi- harfi fâtinînin başına eklenmiş — Arapçada olumsuz cümlelerde haberin başına gelen bu bâ pekiştirme bildirir: "asla ayartıcı değilsiniz".

Sâlî — kök ص-ل-ي: ateşe girmek, ateşte kızarmak. Salâ — ateşe attı/girdi. Kur'an'da: ve tasliyetü cahîm (Vâkıa 56/94) — Vâkıa'de işlendi.

Dizim nüktesi: sâli'l-cahîm — ism-i fâilin izafeti; sondaki yâ düşmüş (sâlî → sâli). Bu, Arapçada izafet hâlinde düzenli bir düşmedir.

el-Cahîm — sûrede altıncı ve son kez (23, 55, 64, 68, 97, 163).

Ve istisnanın anlamı kayda değer — kendi okumam olarak: ayet "kimseyi ayartamazsınız" dedikten sonra bir grup ayırıyor: zaten cehenneme girecek olanlar. Yani ayartma, ayartılmayı hak edene işliyor. Bu, sûrenin otuz ikinci ayetiyle uyumludur: orada da azdıranlar "biz de sapmıştık" demişti ve azdırılanlara "siz zaten inanmıyordunuz" denmişti (29). İki yer de aynı şeyi söylüyor: dıştan gelen etki, içte bir karşılık bulmadan işlemiyor.