Yâsîn 74-76. ayetler

Ve'ttehazû min dûnillâhi âliheten leallehüm yunsarûn · Lâ yestatîûne nasrahüm ve hüm lehüm cündün muhdarûn · Fe-lâ yahzünke kavlühüm, innâ na'lemü mâ yusirrûne ve mâ yu'linûn

"Allah'tan başka ilâhlar edindiler — belki yardım görürler diye. Oysa onlara yardım edemezler; onlar ise, o ilâhlar için hazır bulundurulmuş bir ordudur. Öyleyse onların sözü seni üzmesin. Biz onların gizlediklerini de açığa vurduklarını da biliriz."

Dizim nüktesi: ilâh edinmenin gerekçesi ayette veriliyor ve bir umut kelimesiyle veriliyor: leallehüm yunsarûn — "belki yardım görürler diye."

Ve fiil edilgen: yunsarûn. Kim tarafından yardım edilecekleri söylenmiyor — çünkü zaten yardım edecek olan, edindikleri şeydir.

Kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı lealle edatıdır: ayet, ilâh edinmeyi bir inanç meselesi olarak değil, bir beklenti olarak adlandırıyor. Aranan şey bir hakikat değil, bir destek. Ve bir sonraki ayet tam bu beklentiyi kesiyor: lâ yestatîûne nasrahüm.

Ve bu, altmış birinci ayetle karşılaştırılmalıdır: orada ve eni'büdûnî — kulluk bir emirle çağrılıyordu, karşılığında bir vaad sayılmadan. Burada kulluk bir beklentiyle kuruluyor. İki cümle arasında bir dizim farkı var ve doğrulanabilir.

Bu cümle sûrenin en tartışmalı yerlerinden biridir, çünkü hüm ve lehüm zamirlerinin kime döndüğü açık değildir.

Üçü de klasik tefsirlerde yer alır. Tercih dayatmıyorum.

Birinci okumanın taşıdığı ters çevirme kaydedilmeye değer ve bir gözlem olarak veriyorum: o okumada, ilâhlarından yardım bekleyen insanlar, aslında ilâhlarını savunan taraf oluyorlar. Yani hizmetin yönü tersine dönmüş: korunmak için edinilen şey, korunması gereken şeye dönüşmüş.

Ve iki sûre içi tekrar bu tek cümlede birleşiyor:

İkisi de doğrulanabilir. Kendi okumam: cünd sûrede iki kez geçiyor ve ikisinde de kelime işe yaramayan bir kalabalığı bildiriyor — biri indirilmeye gerek görülmeyen, öteki savunamayan. Ve muhdarûn, üç geçişinin üçünde de bir iradenin dışında getirilmeyi bildiriyor.

Dizim nüktesi ve sûrenin yapısı bakımından önemlidir: sûre üçüncü ayette Peygamber'e doğrudan hitapla başlamıştı (inneke lemine'l-mürselîn). Yetmiş altıncı ayette yine ona dönüyor — ve bu, VII. bloğun kapanışıdır.

Kendi okumam olarak kaydediyorum: iki cümle de aynı meseleye dair. Üçüncü ayette karşıda reddeden bir muhatap vardı ve cümle üç tekid aracıyla kurulmuştu. Yetmiş altıncı ayette aynı red hâlâ sürüyor — ama artık ona verilen cevap bir ispat değil, bir teselli.

ح-ز-ن — kökün somut anlamı üzerinde dilciler durur: hazn — sert, taşlı, engebeli arazi; yürümesi zor yer. Ve hüzn buradan türetilir: kalbin pürüzlenmesi, düzlüğünü kaybetmesi.

Kök Mücâdele'de geçti.

Kelimenin resmi kaydedilmeye değer ve bir gözlem olarak veriyorum: hüzün, Arapçada bir zemin kelimesiyle anlatılıyor — düz yolda yürüyen ile taşlıkta yürüyenin farkı. Ve ayetin verdiği cevap, hüznü yasaklamak değil, dayanağını göstermek: innâ na'lemü…

Dizim: iki zıt fiil yan yana. Arapçada buna tıbâk denir.

س-ر-ر — kökün çekirdeği gizliliktir: sirr — sır; serîre — içte tutulan. Ve aynı kökten sürûr (sevinç) gelir; dilciler bağı "kalbin içinde doğan" resmiyle açıklar. Bu ilişkiyi dilcilerin kurduğu şekliyle aktarıyorum.

ع-ل-ن — kökün çekirdeği ortaya çıkmadır: alene'l-emru — iş açığa çıktı; alâniye — açıklık.

Ve iki fiilin birlikte gelmesi bir kapsama bildiriyor: gizli ve açık — arada üçüncü bir hâl yok. Kalıp Kur'an'da bilgiyi kapsayıcı biçimde anlatmak için sık kullanılır.

Kendi okumam: teselli, sözün yanlış olduğunu söyleyerek verilmiyor. Sözü söyleyenin ne kadarını söylediğinin bilindiğini söyleyerek veriliyor. Yani karşı tarafın açıkça söylediği şey, söylediğinin tamamı değildir — ve bu, on beşinci ayetteki üç kapalı cümleyle uyumludur: mâ entüm illâ… ve mâ enzele… in entüm illâ… Kapalı cümleler, çoğu zaman arkasında söylenmemiş bir şey bulunan cümlelerdir. Bu bir yorumdur.