Yâsîn 10-11. ayetler

Ve sevâün aleyhim e-enzertehüm em lem tünzirhüm lâ yu'minûn · İnnemâ tünziru meni'ttebea'z-zikra ve haşiye'r-rahmâne bi'l-ğayb, fe-beşşirhü bi-mağfiratin ve ecrin kerîm

"Onları uyarsan da uyarmasan da birdir; iman etmezler. Sen ancak, zikre uyan ve görmediği hâlde Rahmân'dan çekinen kimseyi uyarabilirsin. İşte onu bir bağışlanma ve değerli bir karşılıkla müjdele."

Onuncu ayetin cümlesi, Bakara 2/6 ile neredeyse kelime kelime aynıdır:

Fark tek bir şeydedir: Bakara'da cümlenin öznesi baştan adlandırılıyor (inne'llezîne keferû), Yâsîn'de adlandırılmıyor — çünkü özne bir önceki ayette zaten verilmişti (ekserihim).

Bu, doğrulanabilir bir ortaklıktır ve Kur'an'ın Kur'an'la tefsiri için kullanılabilir: Bakara bahsinde bu cümle üzerinde durulmuştu; oraya dayanıyorum. Buraya ait olan şudur: Yâsîn'de cümle bir tasvirin ardından geliyor (8-9), Bakara'da bir tasnifin içinde.

سَوَآء — kök س-و-ي: eşitlik, denklik. İstivâ aynı köktendir. Kelime burada "fark etmez" değil, "iki ihtimalin ağırlığı eşittir" demektir.

Dizim: e-enzertehüm em lem tünzirhüm — em burada muâdiledir: iki eşit şık arasında bağ. Türkçedeki "…ister … ister" kalıbına yakın.

Ve şimdi ayetin en önemli işi geliyor: innemâ (ancak) ile bir sınırlama kuruluyor.

Bu cümlenin söylediği şey, ilk bakışta göründüğünden farklıdır ve dikkatle okunmalıdır. Cümle "sen yalnız şunlara uyarı yapabilirsin" demiyor — Peygamber sûrenin altıncı ayetinde bir kavmi uyarmakla görevlendirilmişti ve yetmişinci ayette de uyarı sürüyor olacak.

Cümlenin söylediği şey, uyarının nerede işlediğidir. Arapçada bir fiil, sonucu üzerinden adlandırılabilir: tünziru burada "uyarma sonucunu doğurursun" anlamındadır. Dilciler ve müfessirler bu ayrımı kaydeder.

Ve iki şart sayılıyor:

Dizim nüktesi: birinci şart bir fiildir (uydu), ikincisi bir iç hâldir (çekindi). Ve sıra dıştan içe. Kendi okumam olarak kaydediyorum: ayet ölçüyü ne yalnız davranışa ne yalnız duyguya bağlıyor; ikisini vâv ile bağlayıp yan yana koyuyor.

Bu terkip, Kāf 50/33'te kelime kelime aynı biçimde geçer: men haşiye'r-rahmâne bi'l-ğaybi ve câe bi-kalbin münîb.

İki yerde de aynı üç öğe var: haşiye fiili, er-Rahmân ismi, bi'l-ğayb kaydı. Bu, doğrulanabilir bir ortaklıktır.

خ-ش-ي — kök: bilgiye dayanan çekinme. Dilciler haşyeti havftan (korku) ayırır: havf tehlike karşısında duyulan korku, haşyet ise çekinilenin büyüklüğünün bilinmesinden doğan çekinme. Kök dizinde birkaç yerde geçti; tekrarlamıyorum.

بِٱلْغَيْب — "görmediği hâlde". Bâ burada hâl bildiriyor: kişinin durumu. Yani çekinme, gördüğü bir şeye karşı değil.

Ve isim seçimi kaydedilmeye değer: er-Rahmân. Çekinilen, rahmet ismiyle anılıyor. Kāf bahsinde bu üzerinde durulmuştu; oraya dayanıyorum.

Sûre içi kayıt: er-Rahmân Yâsîn'de dört kez geçiyor ve dördü dört ayrı ağızda:

Dört geçiş doğrulanabilir. Kendi okumam: aynı isim, sûre boyunca hem inkâr eden hem iman eden hem dirilen ağızda geçiyor. Ve inkâr edenler onu inkâr cümlesinin içinde kullanıyor (15) — yani ismi biliyorlar, indirmeyi reddediyorlar.

Dizim: fe-beşşirhü — zamir tekil. Bir önceki cümlede men (kim) geçmişti; men lafzen tekildir. Uyarı bir topluluğa, müjde bir kişiye yöneliyor. Kaydedilebilir bir dizim farkıdır.

أَجْرٍ كَرِيم — kök ك-ر-م. Dilciler kökün çekirdeğini "bir şeyin cinsinin iyisi olması, cömertlik" olarak verir. Sıfat burada ecir için kullanılıyor: karşılığın değerli olması.

Ve nekre geliyor — mağfiratin, ecrin: belirsiz. Dilciler nekrenin bu kullanımını ta'zîm (büyütme) olarak açıklar: miktarı söylenmeyen, sınırı verilmeyen.