Yâsîn 1-2. ayetler

Yâ-sîn · Ve'l-Kur'âni'l-hakîm

"Yâ-sîn. Hikmetli Kur'an'a andolsun."

Bakara 2/1 bahsinde hurûf-ı mukattaa geniş olarak işlendi; oradaki tespitleri tekrarlamıyorum. Özeti şuydu: Kur'an'da yirmi dokuz sûre tek tek okunan harflerle başlar; bu harflerin anlamı kesin olarak bilinmiyor; bir grup âlim anlamı Allah'a havale eder; ve bu harfler üzerinden sayısal hesap, ebced ya da harf sayımı yapılmaz.

Kāf 50/1 bahsinde aynı kayıt bir kez daha ve daha kalın olarak düşülmüştü. Burada üçüncü kez düşüyorum, çünkü يس, bu tür iddiaların Kur'an'da en çok üretildiği yerlerden biridir. Bu tefsirde o yola girilmiyor.

Okunuşu kaydedilmelidir: bu ayet "yesin" diye değil, "yâ-sîn" diye, iki harf ayrı ayrı adlandırılarak okunur. Yani bunlar bir kelime değil, harflerin kendisidir.

Aşağıdaki tablo bir tercih listesi değildir; nakledilenlerin dökümüdür. Ve tablonun üstüne şunu yazmak gerekiyor: kesin bilgi yoktur.

"Ey insan" ve "Peygamber'in adı" izahlarını özellikle ayırıyorum, çünkü bu iki nakil dolaşımda kesin bilgi gibi aktarılır. Değildir. Tabloda oldukları yerde bırakıyorum ve üzerine hüküm kurmuyorum.

Bir dizim gözlemi — izah değil, gözlem: üçüncü ayet إِنَّكَ ("sen") ile başlıyor, yani doğrudan bir muhataba dönüyor. "Yâ-sîn bir nidâdır" diyenler dayanaklarını buradan alır. Bu, tablodaki ikinci ve dördüncü izahın tek metin içi dayanağıdır ve kaydedilmesi gerekir. Ama tek başına yeterli değildir: Kur'an'da mukattaadan sonra doğrudan hitaba geçilen başka yerler de vardır ve orada nidâ iddiası kurulmaz.

Bakara bahsinde kurulan örüntü burada da işliyor: harf gruplarının çoğunu, hemen ardından Kitap'tan söz eden bir ifade takip ediyor. Yâsîn'de araya hiçbir şey girmiyor.

Kāf 50/1 bahsinde üç tek harfli sûrenin tablosu verilmişti. Yâsîn'i o tablonun yanına koymak gerekiyor:

Dört sûrede de harften sonra gelen ilk şey yazı alanına aittir. Üçünde metnin kendisine, birinde onu yazan araca yemin ediliyor. Bu, doğrulanabilir bir düzendir.

Kökün somut anlamı engellemektir. Dilcilerin verdiği çekirdek kullanım hayvan üzerinedir:

• حَكَمَة (hakeme) — atın ağzına takılan gem demiri, dizgin. Hayvanı istenmeyen yöne gitmekten alıkoyar.
• أَحْكَمَ (ahkeme) — sağlamlaştırmak, oynamayacak hâle getirmek.
• حُكْم (hüküm) — bir işi kesin bir yere bağlamak; ihtilafı durdurmak.
• حِكْمَة (hikmet) — buradan: yanlış yapmaktan alıkoyan bilgi.

Yani kökün altındaki resim, bilgi değil sınırdır. Arapçada hikmetli olmak, çok bilmek değil, bildiğini yerinde tutmaktır. Dizginin işi hayvanı durdurmak değil, yönde tutmaktır.

Vezin ihtilafı — dilcilerin kaydettiği bir ayrım: fa'îl kalıbı Arapçada hem ism-i fâil hem ism-i mef'ûl anlamında gelebilir.

İkisi de nakledilir; tercih dayatmıyorum. Ortak nokta şudur: her iki okumada da kelime gevşeklik olmadığını bildiriyor — ya söyleyende ya söylenende.

Kāf 50/1 bahsinde yeminin cevabının açıkça verilmemiş olması bir mesele olarak işlenmişti ve orada dört ayrı görüş tablolanmıştı.

Yâsîn'de böyle bir mesele yoktur: cevap hemen ardından, üçüncü ayette geliyor — inneke lemine'l-mürselîn, ve cevap cümlesi olduğunu gösteren lâm ile (le-min).

Kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki sûrenin konusudur: Kāf'ın konusu dirilişti ve yemin bir olayın gerçekleşeceğine işaret ediyordu; Yâsîn'in ilk meselesi ise elçiliğin kendisidir. Yeminin cevabı bir olay değil, bir konum olduğu için söylenebiliyor.