Ahzâb 69. ayet

Yâ eyyühe'llezîne âmenû lâ tekûnû ke'llezîne âzev Mûsâ fe-berreehü'llâhu mimmâ kālû, ve kâne inda'llâhi vecîhâ

"Ey iman edenler! Mûsâ'ya eziyet edenler gibi olmayın. Allah onu, söylediklerinden temize çıkardı. O, Allah katında değerli biriydi."

أ-ذ-ي kökü bu ayette yedinci ve son kez geçiyor.

Ve sûre, kökü bir geçmiş örneğe bağlayarak kapatıyor. Kırk sekizinci ayette Peygamber'e "eziyetlerine aldırma" denmişti; elli üçüncü ayette farkında olunmadan verilen rahatsızlık kaydedilmişti; elli yedi-elli sekizinci ayetlerde hüküm verilmişti; elli dokuzuncu ayette tedbir önerilmişti.

Altmış dokuzuncu ayet, meseleye bir tarih boyutu ekliyor: bu, yeni bir şey değil.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum; dayanağı kökün sûredeki dağılımıdır.

Ayet, söylenen şeyin ne olduğunu vermiyor. Yalnızca bir söz olduğunu ve Allah'ın onu temize çıkardığını söylüyor.

Bu bir metin verisidir ve kaydedilmelidir. Klasik tefsirde bu konuda çeşitli anlatılar nakledilir; bunlara girmiyorum, çünkü ayetin lafzı bir içerik vermiyor ve rivayetler ayrıntı düzeyinde ayrılıyor.

Ve bunun bir sebebi daha var: ayetin işlevi, olayın içeriğinde değil yapısında. Ayet, "şu iftira atılmıştı" demiyor; "bir söz söylendi ve Allah onu temize çıkardı" diyor. Yapı, içerikten bağımsız olarak işliyor.

Ve bir önceki bölümle bağ kurulmalı: elli sekizinci ayet, yapılmamış bir şey üzerinden incitmeyi bühtân diye adlandırmıştı. Altmış dokuzuncu ayet, aynı yapının tarihte bir örneğini veriyor.

Bir şeyden uzak/berî olmak, sıyrılmak, kurtulmak. Berâet — uzaklık, sorumluluktan sıyrılma. Mümtehine'de bu kök işlendi (bürâü — 60/4).

Ve kökün bir başka dalı: bâri' — yaratan (Haşr'de işlendi). Dilciler iki dalı "bir şeyin başka bir şeyden ayrılması" ortak zemininde birleştirir.

Kalıp: tef'îl babı (berree) — yoğunluk ve tamamlık bildirir: "tamamen temize çıkardı".

Ve kökün asıl anlamı yüztür: vech. Vecîh — yüzü olan, itibarlı, saygın; bir topluluğun önünde yüzü ak olan.

Ve bu kelimenin seçimi, bir önceki ayetle karşıtlık kuruyor ve bu, kaydedilmesi gereken bir dizim olgusudur:

Aynı kök, üç ayet arayla, iki zıt hâlde. Biri yüzün evrilip çevrilmesi, öteki yüzün itibarı.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum; dayanağı iki kelimenin aynı kökten olmasıdır.

Ve Kur'an bu kelimeyi bir kez daha kullanır: "Meryem oğlu Îsâ Mesîh… dünyada da âhirette de vecîh" (Âl-i İmrân 3/45).

Ayet bir emir veriyor: lâ tekûnû ke'llezîne… — "onlar gibi olmayın."

Ve emrin biçimi kaydedilmeye değer: ayet bir davranışı yasaklamıyor; bir konuma benzemeyi yasaklıyor.

Fark şudur: bir davranışın yasaklanması, o davranışın tanınmasını gerektirir. Bir konuma benzememenin istenmesi ise, kişinin kendi durumunu bir örnekle karşılaştırmasını gerektirir.

Ve karşılaştırma daha zordur, çünkü kişi kendi yaptığını genellikle o örneğin adıyla adlandırmaz.

Ve ayetin son cümlesi bir ölçü koyuyor: ve kâne inda'llâhi vecîhâ. Yani söylenenler, söylenen kişinin değerini değiştirmemiş.

Bu, sûrenin kurucu ilkesiyle birebir uyumludur: dördüncü ayet, sözün gerçekliği değiştirmediğini söylüyordu. Altmış dokuzuncu ayet, aynı ilkeyi iftira için tekrarlıyor.

İftira da bir sözdür ve o da ağızda kalır. Kendi okumam olarak kaydediyorum; dayanağı iki ayetin aynı yapıyı (söz / gerçeklik) kurmasıdır.