فَمَكَثَ غَيْرَ بَعِيدٍ فَقَالَ أَحَطتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِۦ وَجِئْتُكَ مِن سَبَإٍۭ بِنَبَإٍ يَقِينٍ · إِنِّى وَجَدتُّ ٱمْرَأَةً تَمْلِكُهُمْ وَأُوتِيَتْ مِن كُلِّ شَىْءٍ وَلَهَا عَرْشٌ عَظِيمٌ
Fe-mekese ğayra baîdin fe-kāle ehattü bimâ lem tuhıt bihî ve ci'tüke min Sebein bi-nebein yakīn · İnnî vecedtü'mraeten temlikühüm ve ûtiyet min külli şey'in ve lehâ arşun azîm
"Çok geçmeden geldi ve şöyle dedi: 'Ben senin kuşatamadığın bir şeyi kuşattım ve sana Sebe'den kesin bir haber getirdim. Ben, onlara hükmeden bir kadın buldum; kendisine her şeyden verilmiş ve büyük bir tahtı var.'"
م-ك-ث kökü: bir yerde durmak, beklemek. Kök Zuhruf 43/77'de işlendi ve orada Kur'an'daki geçişleri kaydedilmişti — bu ayet de orada anılmıştı. Tekrarlamıyorum.
Ğayra baîdin — "uzak olmayan [bir süre]." Dizim gözlemi: süre bir sayı ile değil, bir olumsuzlama ile veriliyor. Yani ne kadar sürdüğü değil, uzun sürmediği bildiriliyor.
ح-و-ط kökü Bakara 2/255'te çözümlendi ve oradaki tespit şuydu: bir şeyin etrafını çevirmek, kuşatmak; hâit — duvar. Ve orada kaydedilen ayrım burada belirleyicidir: reddedilen şey bilmek değil, kuşatmaktır. Ve lâ yuhîtûne bi-şey'in min ilmihî — insan bilebilir, çevresini dolaşıp tamamını kavrayamaz. Kök tahlilini tekrarlamıyorum; oraya dayanıyorum.
Ve Fussilet 41/54'te aynı kök tersinden geçmişti: innehû bi-külli şey'in muhît — O her şeyi kuşatandır.
| Yer | İfade | Kim kuşatıyor |
|---|---|---|
| Bakara 2/255 | Ve lâ yuhîtûne bi-şey'in min ilmih | İnsan kuşatamaz — Allah'ın ilmini |
| Fussilet 41/54 | Bi-külli şey'in muhît | Allah — her şeyi |
| Neml 27/22 | Ehattü bimâ lem tuhıt bih | Kuş — hükümdarın kuşatamadığını |
| Neml 27/84 | Ve lem tuhîtû bihâ ılmâ | Yalanlayanlar kuşatamadı — âyetleri |
Cümleyi kuran, ordusunda kuşları teker teker yoklayan bir hükümdara hitaben konuşan bir kuştur. Ve söylediği şey, hükümdarın bilgisinin bir sınırı olduğudur.
1. Fiil ilim değil ihâta fiilidir. Kuş "senin bilmediğini bildim" demiyor — "senin kuşatamadığını kuşattım" diyor. Bakara'da çizilen sınır burada bir yaratılmış varlıklar arası ölçek farkına uygulanıyor. 2. Cümle 16. ayetin hemen ardından geliyor. Süleymân orada ûtînâ min külli şey' (bize her şeyden verildi) demişti. Yirmi ikinci ayet, o cümlenin sınırını gösteriyor. 3. Ve 15. ayette verilen ilim, burada bir eksikle karşılaşıyor. Sûrenin ilimle açtığı kıssa, ilmin sınırıyla devam ediyor.
Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum: sûre, bilgiyi bir rütbe sırasına göre dağıtmıyor. En küçük ve en aşağı sayılan, en büyüğün ulaşamadığı yerden haber getiriyor. Ve bu, sûrenin 65. ayetindeki hükmün hazırlığıdır: gaybı yalnız Allah bilir — geri kalan herkesin bilgisi, başkasının bilgisiyle tamamlanır.
Ses örgüsü kaydedilmeye değer ve bu bir metin verisidir: Sebe' ve nebe' — iki kelime aynı vezinde ve kafiyeli.
سَبَإ — Güney Arabistan'da (bugünkü Yemen bölgesinde) yaşamış bir topluluğun adıdır. Sebe' 34/15'te işlendi ve orada kaydedilmişti: Kur'an'da iki yerde geçer — orada ve burada; kelimenin hem bir kişi adı hem bir kabile adı olarak nakledildiği aktarılır, kesin hüküm verilmemiştir. Oraya dayanıyorum.
نَبَأ — kök ن-ب-أ: önemli, sonucu olan haber. Dilciler kelimeyi haberden ayırır: her nebe' haberdir, her haber nebe' değildir — çünkü nebe' bilgisizliği gideren ve büyük bir sonuç doğuran haberdir.
Ve sıfatı kaydedilmelidir: yakīn. Kök ي-ق-ن — sûrenin 3. ayetindeki yûkınûn ve 14. ayetindeki isteykanet ile aynı. Yani kuşun getirdiği haber, sûrenin açılışında müminlerin vasfı olarak anılan kelimeyle nitelenmiş.
Ve Mûsâ'nın 7. ayetteki cümlesi hatırlanmalıdır: se-âtîküm minhâ bi-haberin. Sûrede iki kez haber getirilmesinden söz ediliyor:
| Sıra | İfade | Ne |
|---|---|---|
| 1 | İmraeten temlikühüm | Yöneten — bir kadın |
| 2 | Ve ûtiyet min külli şey' | İmkân |
| 3 | Ve lehâ arşun azîm | Taht — hükümranlığın simgesi |
İkinci madde birebir 16. ayetteki cümledir: ûtînâ min külli şey'. Aynı terkip, biri Süleymân biri melike için. Bu, sûre içinde doğrulanabilir bir tekrardır.
Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum: haber, karşı tarafı küçültmeyen bir dille veriliyor. Kuş, kendi hükümdarı için kullanılan ifadenin aynısını karşı taraf için de kullanıyor.
Kadın hükümdarın adı Kur'an'da verilmiyor. Klasik kaynaklarda bir ad nakledilir; Kur'an'da geçmediği için bu tefsirde kullanılmıyor. Aynı şekilde saltanatının tarihi, sınırları ve akıbeti hakkındaki rivayetlere girilmiyor.
عَرْش — kök ع-ر-ش: yükseltmek, çardak kurmak. Arapçada tahtı, çardağı, üzeri örtülü yüksek yapıyı karşılar ve hükümranlığın simgesi olarak kullanılır. Kök Hadîd 57/4'te işlendi ve orada bu ayet zaten anılmıştı. Tekrarlamıyorum.
Ve kelime bu sûrede beş kez daha geçecek: 23, 26, 38, 41, 42. Bunlardan biri (26) Allah içindir; dördü melikenin tahtı içindir. Bir sonraki bölümde tablolanacak.