Neml 19. ayet

Fe-tebesseme dâhiken min kavlihâ ve kāle rabbi evzı'nî en eşküra ni'meteke'lletî en'amte aleyye ve alâ vâlideyye ve en a'mele sâlihan terdâhü ve edhılnî bi-rahmetike fî ıbâdike's-sâlihîn

"Onun sözünden dolayı gülümsedi ve şöyle dedi: 'Rabbim! Bana ve anne-babama verdiğin nimete şükretmemi, hoşnut olacağın iyi bir iş yapmamı bana ilham et; ve beni rahmetinle iyi kullarının arasına kat.'"

ب-س-م kökü, V. bâbda: tebessüm — dudakların hafifçe aralanması; sessiz gülümseme. ض-ح-ك kökü: dahk — gülmek, sesli olabilen gülüş.

İki kelime aynı cümlede ve dilciler bu terkip üzerinde durur:

Bu üç izah klasik tefsirlerde nakledilir; tercih dayatmıyorum.

Bir dizim gözlemi kaydediyorum: cümlenin ana fiili tebessemedir; dâhiken ise hâldir, yani ana fiile bağlı bir durum bildirimi. Gramer bakımından asıl olan tebessümdür.

Ve gülümsemenin sebebi ayette açıkça söyleniyor: min kavlihâ — "onun sözünden." Yani sebep karıncanın kendisi ya da manzara değil; söylediği sözdür.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı min kavlihâ terkibidir: Süleymân'ı gülümseten şey, anlaşılan bir sözdür. On altıncı ayette verilen imkân (ullimnâ mantıka't-tayr) burada bir sonuç üretiyor — ve ürettiği sonuç bir fetih ya da bir üstünlük değil, bir gülümsemedir.

Bu duanın ilk cümlesi Ahkāf 46/15 ile birebir aynıdır: rabbi evzı'nî en eşküra ni'meteke'lletî en'amte aleyye ve alâ vâlideyye ve en a'mele sâlihan terdâh.

İki ayet yan yana konabilir ve fark kaydedilmeye değer:

Ortak cümle kelime kelime örtüşüyor; farkları sondadır. Bu, metinden doğrulanabilir bir örtüşmedir.

Ahkāf'de kaydedilen tespit burada da geçerlidir ve tekrarlamıyorum: evzı'nî kökü و-ز-ع — tutup yönlendirmek, sevdirip yöneltmek; ve duanın içeriği kaydedilmeye değerdi: kişi mal, ömür ya da başarı istemiyor — şükredebilmeyi istiyor.

Neml'e ait olan iki şey var ve ikisi de kendi okumam olarak kaydediliyor.

Birincisi: Ahkāf'ta dua kırk yaşın, yani bir ömür eşiğinin ardından geliyor. Neml'de ise bir karıncanın sözünün ardından. Yani aynı dua, biri hayatın en büyük dönüm noktasında, öteki en küçük olayda söyleniyor. Dayanak, iki ayetin bağlamıdır.

İkincisi ve daha belirleyici olanı: evzı'nî fiili, bu sûrenin 17. ayetindeki yûzeûn ile aynı köktendir.

İki ayet arasında bir tek ayet var (18) ve o ayet karıncanın sözüdür. Yani sûre, dış düzen ile iç düzen arasına bir karıncanın cümlesini koyuyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı üç ayetin kök birliğidir: aynı kök, önce orduyu safta tutan güç için, sonra bir insanın kendi içinde istediği şey için kullanılıyor. Ve talep şudur: "beni şükre yönelt." Ordusunu düzende tutabilen kişi, kendi içindeki yönelişi kendisinin düzenleyemediğini kabul ediyor.

Dördüncü maddedeki bi-rahmetike kaydedilmeye değer ve bunu bir dizim gözlemi olarak veriyorum: üçüncü maddede iyi bir amel istenmiş; dördüncü maddede o amelin karşılığı olarak değil, rahmetle girmek isteniyor. Yani dua, kendi üçüncü maddesini yeterli saymıyor.

Ve son kelime es-sâlihîn — üçüncü maddedeki sâlihan ile aynı kök (ص-ل-ح). Amel sâlih, girilecek topluluk sâlihîn. Bu, ayet içinde doğrulanabilir bir kök tekrarıdır.

Ve ıbâd (kullar) kelimesinin seçimi kaydedilmelidir: bir hükümdar, kendi tebaasının değil, Allah'ın kullarının arasına girmek istiyor. Bunu kendi okumam olarak veriyorum; dayanağı kelimenin izafetidir (ıbâdike — "senin kullarının").