Şuarâ 90-95. ayetler

Ve üzlifeti'l-cennetü li'l-müttakīn · Ve bürrizeti'l-cahîmü li'l-ğâvîn · Ve kīle lehüm eyne mâ küntüm ta'büdûn · Min dûnillâh; hel yensurûneküm ev yentesırûn · Fe-kübkibû fîhâ hüm ve'l-ğâvûn · Ve cünûdü İblîse ecmaûn

"Cennet, sakınanlara yaklaştırıldı; · cehennem de azgınlara apaçık gösterildi. · Onlara denildi ki: 'Nerede o taptıklarınız — · Allah'tan başka? Size yardım ediyorlar mı, yahut kendilerine yardımları dokunuyor mu?' · Bunun üzerine tepetaklak oraya atıldılar: onlar, azgınlar · ve İblîs'in bütün orduları."

İki ayet birbirinin aynasıdır ve fiilleri farklıdır:

Fiiller ters iş yapmıyor; iki ayrı iş yapıyor. Cennet yaklaştırılıyor (mesafe kapanıyor); cehennem ortaya çıkarılıyor (görünürlük artıyor). Yani biri yaklaşıyor, öteki görünüyor.

ز-ل-ف kökü altmış dördüncü ayette çözümlendi (ve ezlefnâ semme'l-âharîn) ve orada bu iki ayetin bağı tabloya alındı; tekrarlamıyorum.

ب-ر-ز kökü: gizli olanın ortaya çıkması, meydana çıkmak. Bârize — açıkta olan; bürûz — belirme. II. bâb (berreze) geçişli ve pekiştiricidir: "apaçık ortaya çıkarıldı."

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki fiilin farkıdır: ayetler, iki tarafın karşılaştığı şeyi algı diliyle anlatıyor. Sakınan için değişen şey mesafe, azgın için değişen şey görüştür.

Kök Necm'de çözümlendi ve tekrarlamıyorum. Oradaki tarif: غ-و-ي — doğru istikameti kaybetmek, azmak; ğayy — azgınlık. Ve orada kaydedilen bir şey vardı: kelimenin çoğulu ğâvûn, Kur'an'da şairlerin ardından gidenler için kullanılır (Şuarâ 26/224).

Yani kelime sûrede üç kez geçiyor:

Bu, metinden doğrulanabilir bir tekrardır ve sûrenin iki ucunu bağlıyor. İbrâhim kıssasının mahşer sahnesindeki kelime, sûrenin son paragrafında geri dönüyor. Bağın ne anlama geldiği yorumdur ve 224. ayet bölümünde işlenecek.

Ve Necm'de kaydedilen bir karşılaştırma buraya bağlanıyor: aynı sûrede mâ dalle sâhıbüküm ve mâ ğavâ (53/2) — "arkadaşınız ne saptı ne azdı" denir. Yani Necm elçiyi ğayyden tenzih ediyor, Şuarâ ise ğâvûnu tarif ediyor. İki sûre aynı kökün iki yakasında duruyor.

Ve sûrenin yetmişinci ayetindeki soru, yirmi iki ayet sonra geri dönüyor:

Aynı fiil (ta'büdûn), iki ayrı soru edatı: mâ ve eyne. Biri cinsi, öteki yeri soruyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki ayetteki fiilin aynılığıdır: dünyadaki soru cevapsız kalmıştı — kavim bel deyip konuyu değiştirmişti (74). Mahşerdeki soru da cevapsız kalıyor: doksan üçüncü ayette soru sorulmaya devam ediliyor, doksan dördüncüde cevap değil, sonuç geliyor.

ن-ص-ر kökü: yardım etmek, destek olmak.

VIII. bâb Arapçada dönüşlülük katar: kişinin kendisi için yapması. İntisâr — kendi kendine yardım etmek, savunmak, öcünü almak.

Yani soru iki kademelidir ve ikinci kademe daha ağırdır: "size yardım edemiyorlarsa, kendilerini kurtarabiliyorlar mı?"

Aynı iki kademeli yapı Fâtır (Melâike) 35/14'te de vardı (lâ yesmeû … ve lev semiû me'stecâbû) ve orada işlendi. İki ayette de delil, ikinci kademede tamamlanıyor.

Ve intesara fiili sûrenin son ayetinde geri dönecek: ve'ntesarû min ba'di mâ zulimû (227). Aynı bâb, aynı kök — ama orada olumlu: "zulme uğradıktan sonra kendilerini savundular." Bu, metinden doğrulanabilir bir örtüşmedir ve 227. ayet bölümünde işlenecek.

ك-ب-ك-ب — dört harfli (rubâî) bir kök; ك-ب-ب kökünün tekrarlı biçimi. ك-ب-ب: yüzüstü devirmek, tepetaklak atmak.

Tekrarlı kalıp (kebkebe) kaydedilmelidir: Arapçada harfin tekrarı fiilin tekrarını bildirir. Dilciler bu fiili "üst üste, tekrar tekrar yuvarlanarak atılmak" olarak açıklar — bir kez düşüp durmak değil, düşe kalka yuvarlanmak.

Kelime Kur'an'da yalnızca burada geçer. Bu, metinden doğrulanabilir bir veridir.

Ve fiil meçhuldür: kübkibû — "atıldılar". Kim attığı söylenmiyor. Doksanıncı ve doksan birinci ayetlerdeki fiiller de meçhuldü (üzlifet, bürrizet), doksan ikincideki de (kīle). Yani mahşer sahnesinin dört fiili de faili söylenmeden veriliyor.

Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum: sahne, bir fâilin işleri olarak değil, olup biten şeyler olarak anlatılıyor.

Üç grup sayılıyor ve sıraları kaydedilmeye değer:

Yani tapılan ile tapan aynı yere gidiyor. Ve bu, yetmiş yedinci ayetteki "onlar benim düşmanımdır" cümlesinin karşılığıdır: tapılan şey, tapanı kurtarmıyor.

جُنُود — cündün çoğulu: ordu, toplanmış birlik. Kelime Fetih ve Bürûc'de geçti.

إِبْلِيس — kelimenin kökeni tartışmalıdır; ب-ل-س kökünden (ümidi kesmek, şaşkına dönmek) türediği yaygın olarak söylenir, yabancı bir kelimenin Arapçalaşmış hâli olduğu da nakledilir. Kesin bir tercih yapmıyorum.

Ve ordularının kim olduğu ayette söylenmiyor. Kur'an'ın vermediği ayrıntıya girmiyorum.