Nûr 40. ayet

Ev ke-zulümâtin fî bahrin lücciyyin yağşâhu mevcün min fevkihî mevcün min fevkihî sehâb, zulümâtün ba'duhâ fevka ba'd, izâ ahrace yedehû lem yeked yerâhâ, ve men lem yec'alillâhu lehû nûran fe-mâ lehû min nûr

"Yahut derin bir denizdeki karanlıklar gibidir: onu bir dalga örter, üstünde bir dalga daha, onun da üstünde bulut vardır. Karanlıklar, biri diğerinin üstünde. Elini çıkarsa neredeyse onu bile göremez. Allah kime nur vermemişse, onun için hiçbir nur yoktur."

Otuz dokuzuncu ayet serâbı anlatmıştı; kırkıncı ayet zulümâtı anlatıyor. Ve iki temsil farklı şeyleri konu ediyor.

Bu farkın kaydedilmesi, bölümün en önemli işidir ve bunu kendi okumam olarak veriyorum:

İki temsil, iki ayrı hâli anlatıyor: biri yanlış bir şeye inanmak, öteki hiçbir şey görememek.

Ve ikisi de otuz beşinci ayetin karşısındadır — ama farklı yönlerden:

İki temsildeki katman yapısı, üçüncü satırın en dikkat çeken yeridir:

Otuz beşinci ayette katmanlar üst üste konuyordu ve her katman ışığı artırıyordu: niş, cam, yağ, ateş — hepsi bir araya gelerek nûrun alâ nûr oluyordu.

Kırkıncı ayette de katmanlar üst üste konuyor ve her katman karanlığı artırıyor: deniz, dalga, ikinci dalga, bulut — hepsi bir araya gelerek zulümâtün ba'duhâ fevka ba'd oluyor.

Aynı yapı, iki zıt sonuç. Ve iki ifade birbirinin aynadaki görüntüsüdür:

Bu karşıtlığı kendi okumam olarak kaydediyorum; iki ifadenin yapısı ve yerleri ise metnin lafzıdır ve karşılaştırılabilir.

Kök: ل-ج-ج. Dilcilerin kaydettiği anlam: bir şeyde ısrar etmek, üstüne düşmek; ve suyun çok ve derin olması.

Lüc — denizin engin ve derin kısmı. Lecce — ısrar etti. Licâc — inatlaşma.

Ve kökün iki anlamı arasındaki bağ, dilcilerin kaydettiği ortak fikirle kurulur: bir şeyin üst üste yığılması, çoğalması. Israr, bir fiilin üst üste tekrarıdır; lücce, suyun üst üste yığılmasıdır.

Kur'an aynı kökü bir başka yerde kullanır: sarhun mümerradün min kavârîr bahsinde değil ama lücce kelimesi Neml 27/44'te geçer.

Temsildeki işi: derinlik. Yüzeye olan mesafe.

غَشِيَ — kök غ-ش-ي: örtmek, kaplamak, bürümek. Ğışâve — göz üzerindeki perde. Kök Necm 53/16'da (iz yağşe's-sidrate mâ yağşâ) ele alınmıştı.

مَوْج — kök م-و-ج: dalgalanmak, hareket etmek.

Ve katmanların sayımı kayda değer. Ayet dört katman sayıyor:

Ve dördü de aynı şeyi yapıyor: ışığın kaynağı ile kişi arasına giriyor.

Ve dördüncü katman kayda değer: sehâb — bulut. Kök س-ح-ب: sürüklemek, çekmek. Kök Tûr 52/44'te çözümlendi: "bulut, gökte sürüklenen şeydir."

Ve bulut, sûrenin kırk üçüncü ayetinde tekrar dönecek — ama orada bambaşka bir işte: yağmurun kaynağı olarak.

Aynı kelime, üç ayet arayla, iki zıt işte. Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum.

Temsilin son cümlesi, karanlığın derecesini bir ölçüyle veriyor: kişi kendi elini göremiyor.

Ve ölçünün seçimi kayda değer ve bunu kendi okumam olarak kaydediyorum: ayet uzaktaki bir şeyi değil, en yakındaki şeyi anıyor. Karanlığın ölçüsü, uzağın değil, yakının görünmezliğidir.

Ve fiil, otuz beşinci ayetteki fiille aynıdır: yekâdü / lem yeked.

Aynı fiil, biri olumlu biri olumsuz, ikisi de bir eşiğe yaklaşma bildiriyor.

Bu karşıtlığı kendi okumam olarak kaydediyorum; fiilin iki geçişi metinde durur.

Bölümün mührü ve nûr kökünün son geçişi.

Cümlenin yapısı bir şart ve cevabıdır ve dizim kayda değer: iki kez nûr geçiyor — biri nekre (nûran), öteki min ile pekiştirilmiş nekre (min nûrin).

Arapçada mâ … min yapısı, olumsuzluğu kesinleştirir: "hiçbir nur yoktur". Min, burada olumsuzluğu genelleştiren edattır (min zâide li't-tenzîs).

Ve otuz beşinci ayetle karşıtlık tamamlanıyor:

İki cümle aynı yapıyı taşıyor ve aynı kaynağa bağlanıyor.

Ve Bakara 2/257'de kaydedilen çoğul/tekil örüntüsü burada tekrar doğrulanıyor: ayette zulümât çoğul (iki kez), nûr tekil (iki kez).