Nûr 36-38. ayetler

Fî büyûtin ezinallâhu en türfea ve yüzkera fîhe'smüh, yüsebbihu lehû fîhâ bi'l-ğudüvvi ve'l-âsâl · Ricâlün lâ tülhîhim ticâratün ve lâ bey'un an zikrillâhi ve ikāmi's-salâti ve îtâi'z-zekâh, yehâfûne yevmen tetekallebü fîhi'l-kulûbü ve'l-ebsâr · Li-yecziyehümüllâhu ahsene mâ amilû ve yezîdehüm min fadlih, vallâhu yerzuku men yeşâu bi-ğayri hisâb

"(O kandil,) Allah'ın yükseltilmesine ve içlerinde adının anılmasına izin verdiği evlerdedir. Oralarda sabah akşam O'nu tesbih eden kimseler vardır: ne ticaret ne alışveriş, onları Allah'ı anmaktan, namazı kılmaktan ve zekâtı vermekten alıkoyar. Onlar, kalplerin ve gözlerin ters döneceği bir günden korkarlar. Allah onları, yaptıklarının en güzeliyle ödüllendirsin ve lütfundan daha da artırsın diye. Allah dilediğine hesapsız rızık verir."

Ayet, temsilin kandilinin nerede olduğunu söylüyor: fî büyût — "evlerde".

Ve kelime, sûrede yedi ayet önce bambaşka bir işte geçmişti.

Ve otuz altıncı ayetteki kelime dizimi kayda değer: ezinallâhu — "Allah izin verdi".

Yani izin kelimesi (أ-ذ-ن) sûrede iki ayrı yerde geçiyor ve iki yerde de bir eve girmekle ilgili:

Bu halkayı kendi okumam olarak kaydediyorum; kökün iki geçişi ve konuları metinde durur.

رَفَعَ — kök ر-ف-ع: yükseltmek. Kök Hucurât 49/2'de (lâ terfaû asvâteküm) çözümlendi.

Ve iki kullanım arasında kayda değer bir karşıtlık vardır:

Aynı fiil, biri yasak biri izin. Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum.

Ve türfea fiilinin ne anlama geldiği üzerinde klasik tefsirlerde iki izah nakledilir:

İki izah birbirini dışlamıyor ve bir tercih dayatmıyorum.

أَلْهَىٰ — kök ل-ه-و: oyalanmak, dikkati başka yöne çekilmek. Lehv — oyalayan şey. Kök Tekâsür 102/1'de (elhâkümü't-tekâsür) çözümlendi.

Ve fiilin seçimi kayda değer: ayet "ticaret yapmazlar" demiyor. "Ticaret onları alıkoymaz" diyor.

Yani kınanan şey ticaret değil, ticaretin dikkati tutmasıdır. Bu ayrım metinden okunur ve Cum'a 62/11'de kaydedilen ölçüyle uyumludur.

تِجَارَة ile بَيْع arasındaki fark klasik tefsirlerde şöyle kaydedilir: ticâret sürekli bir uğraşı, bey' tek bir alım satım işlemidir. Yani ayet hem sürekli olanı hem anlık olanı sayıyor.

Bu ayrımı nakledilen bir izah olarak aktarıyorum.

تَقَلَّبَ — kök ق-ل-ب: çevirmek, ters döndürmek. Ve aynı kökten kalb (yürek) gelir — dilcilerin kaydettiği bağ: kalp, sürekli halden hale dönen şeydir.

Ayette kökün iki türevi yan yana: tetekallebü ve el-kulûb. Bir cinâs (aynı kökten kelimelerin yan yana gelmesi) oluşuyor.

Ve el-ebsâr kelimesi, otuz ve otuz birinci ayetlerdeki bakışla halka kuruyor:

Sûre, göz üzerindeki insan iradesini önce kaydediyor, sonra o iradenin bittiği yeri anıyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum; kelimelerin yerleri metinde durur.

İfade kayda değer: ahsene mâ amilû — "yaptıklarının en güzeli".

Yani karşılık, yapılanların ortalamasına değil, en iyisine göre veriliyor. Ve üzerine bir de artış ekleniyor: ve yezîdehüm min fadlih.

بِغَيْرِ حِسَابٍ — "hesapsız". Kelime iki türlü anlaşılabilir ve klasik tefsirlerde ikisi de nakledilir: ölçüsüz-sınırsız, ya da hesaba çekilmeden. Bir tercih dayatmıyorum.