Nûr 10. ayet

Ve lev lâ fadlullâhi aleyküm ve rahmetühû ve ennallâhe tevvâbün hakîm

"Ya Allah'ın size lütfu ve merhameti olmasaydı, ve Allah tövbeleri kabul eden, hikmet sahibi olmasaydı…"

Bu ayetin en dikkat çeken tarafı, cümlenin tamamlanmamış olmasıdır.

Lev lâ — "olmasaydı" — bir şart edatıdır ve bir cevap ister: "olmasaydı şöyle olurdu". Ama cevap söylenmiyor.

Arapçada buna hazfü cevâbi'ş-şart denir ve dilcilerin kaydettiği kural şudur: cevabın hazfi, cevabın büyüklüğünü ve anlatılamazlığını bildirir. Söylenmeyen şey, söylenenden ağırdır; okuyucunun kendi tamamlaması istenir.

Ve bu kalıp sûrede dört kez tekrarlanacak:

Dört tekrar, iki söylenmiş ve iki söylenmemiş cevapla dengeleniyor. Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum; tekrarların yerleri metinde sayılabilir.

Bu ayet, ikinci bloğun (2-10) kapanışıdır ve bir mühür işlevi görüyor.

Blok, ağır hükümlerle açılmıştı. Kapanış, hükümlerin arkasındaki niteliği anıyor: fadl (lütuf), rahmet, tevvâb, hakîm.

تَوَّاب — kök ت-و-ب, mübalağa kalıbı: tövbeleri çokça kabul eden. Kelimenin Arapçada hem kul hem Allah için kullanılabilmesi kayda değerdir: kul "döner", Allah "dönüşü kabul eder" — aynı fiil, iki yönde.

حَكِيم — kök ح-ك-م: hükmetmek; ve kökün somut anlamı hayvanın ağzına takılan gem (hakeme), yani dizginlemek. Kök Hucurât 49/8'de anılmıştı.

Ve ismin buradaki yeri kayda değer: bir hükümler bloğunun sonunda hüküm kökünden bir isim geliyor. Sûre, koyduğu ölçüleri koyanın adıyla mühürlüyor.

Bloğun mantığı şudur ve bunu kendi okumam olarak kaydediyorum: metin bir fiili yasaklıyor, sonra o fiilin adını silah olarak kullanmayı yasaklıyor, sonra ispatın imkânsız olduğu tek durum için bir çıkış açıyor, ve sonunda tövbe ile rahmeti anıyor.

Yani blok, bir ceza dizisi değil — bir sınırlama dizisidir. Sınırlanan şey, art arda: fiil, isnat, ve hükmün kendisi.

Ve bloğun ardından gelen şey, bu mantığın niçin bu kadar sıkı kurulduğunu gösterecek: on birinci ayette, bir suçlamanın bir topluluk içinde nasıl yayıldığı anlatılacak.