وَيَعْبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِۦ سُلْطَٰنًا وَمَا لَيْسَ لَهُم بِهِۦ عِلْمٌ · وَإِذَا تُتْلَىٰ عَلَيْهِمْ ءَايَٰتُنَا بَيِّنَٰتٍ تَعْرِفُ فِى وُجُوهِ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ٱلْمُنكَرَ يَكَادُونَ يَسْطُونَ بِٱلَّذِينَ يَتْلُونَ عَلَيْهِمْ ءَايَٰتِنَا
Ve ya'budûne min dûni'llâhi mâ lem yünezzil bihî sultânen ve mâ leyse lehüm bihî ılm · Ve mâ li'z-zâlimîne min nasîr · Ve izâ tütlâ aleyhim âyâtünâ beyyinâtin ta'rifü fî vucûhi'llezîne keferü'l-münker · Yekâdûne yestûne bi'llezîne yetlûne aleyhim âyâtinâ · Kul e-fe-ünebbiüküm bi-şerrin min zâliküm · En-nâru vaadehe'llâhü'llezîne keferû ve bi'se'l-masîr
"Allah'ın dışında, hakkında hiçbir delil indirmediği ve kendilerinin de bir bilgisi olmayan şeylere kulluk ediyorlar. Zalimlerin hiçbir yardımcısı yoktur. Kendilerine apaçık âyetlerimiz okunduğunda, inkâr edenlerin yüzlerinde hoşnutsuzluğu tanırsın; neredeyse kendilerine âyetlerimizi okuyanlara saldıracaklar. De ki: 'Size bundan daha kötüsünü haber vereyim mi? Ateş!' Allah onu inkâr edenlere vaat etmiştir; ne kötü bir varış yeri!"
Yetmiş birinci ayet, sekizinci ayetin kısaltılmış hâlidir. Orada üç dayanak reddedilmişti; burada iki:
سُلْطَان — kök س-ل-ط: üstünlük, hâkimiyet; keskinlik. Dilciler kelimeyi hem "iktidar" hem "delil" anlamında kaydeder; ortak nokta, karşı tarafı bastıran güçtür.
Ve iki kalem, bilginin iki kaynağını karşılıyor: biri dışarıdan indirilen, öteki kendinde bulunan. İkisi de yok.
ٱلْمُنكَر — kök ن-ك-ر: tanımamak, yabancı bulmak. Münker, "tanınmayan, reddedilen" demektir; ve Kur'an'da genellikle kötülük anlamında kullanılır (22/41'de nehev ani'l-münker).
Ve cümlede iki karşıt fiil yan yana: ta'rifü (tanırsın) ve el-münker (tanınmayan). İkisi de aynı kökten değil ama tam karşıt anlamda: ع-ر-ف ve ن-ك-ر Arapçada bilinen bir karşıt çifttir (ma'rûf / münker).
Bunu bir dilcilik gözlemi olarak kaydediyorum ve cümlenin nüktesi buradadır: tanınmayanı tanırsın. Yüzde beliren şey, adı "tanınmamak" olan şeydir; ve o, yüzde okunacak kadar açıktır.
Ve gözlemin nesnesi kaydedilmelidir: fî vucûhihim — yüzlerinde. Sözde değil, yüzde. Yani ayet bir sözlü itirazdan değil, bir ifadeden söz ediyor.
يَكَادُونَ يَسْطُونَ — س-ط-و kökü: birine saldırmak, üzerine yürümek; elini kaldırmak. Dilciler kelimeyi "gücünü kullanarak üzerine varmak" diye açıklar.
Ve yekâdûne (neredeyse) kaydı önemlidir: fiil gerçekleşmiyor. Ayet bir olayı değil, bir eşiği tarif ediyor.
Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum, dayanağı iki fiilin birleşimidir: sahne üç kademe hâlinde ilerliyor — yüzde beliren ifade → neredeyse saldırma → ama saldırmama. Ayet üçüncü kademede duruyor.
Cümlenin mantığı kaydedilmeye değer ve bunu bir gözlem olarak veriyorum: karşı taraf âyetleri "kötü" saydığı için yüzü değişiyor. Ve cevap, onların ölçüsünü kullanarak veriliyor: madem kötü buluyorsunuz, daha kötüsünü haber vereyim mi? Karşılık, karşı tarafın kendi kelimesiyle kuruluyor.