Enbiyâ 108-109. ayetler tefsiri

21/108-109

قُلْ إِنَّمَا يُوحَىٰٓ إِلَىَّ أَنَّمَآ إِلَٰهُكُمْ إِلَٰهٌ وَٰحِدٌ فَهَلْ أَنتُم مُّسْلِمُونَ · فَإِن تَوَلَّوْا۟ فَقُلْ ءَاذَنتُكُمْ عَلَىٰ سَوَآءٍ وَإِنْ أَدْرِىٓ أَقَرِيبٌ أَم بَعِيدٌ مَّا تُوعَدُونَ

Kul innemâ yûhâ ileyye ennemâ ilâhüküm ilâhün vâhid, fe-hel entüm müslimûn · Fe-in tevellev fe-kul âzentüküm alâ sevâ', ve in edrî e-karîbun em baîdün mâ tûadûn

"De ki: 'Bana ancak, ilâhınızın tek bir ilâh olduğu vahyediliyor. Şimdi siz teslim oluyor musunuz?' · Eğer yüz çevirirlerse de ki: 'Size eşit şekilde bildirdim. Size vaat edilen şey yakın mı uzak mı, bilmiyorum.'"

İki hasr edatı, bir cümlede

Ve yüz sekizinci ayetin dizimi kaydedilmelidir: cümlede iki hasr edatı var.

Edat	Neyi sınırlıyor
*innemâ* yûhâ ileyye	Vahyin içeriğini: bana yalnız şu vahyediliyor
ennemâ ilâhüküm ilâhün vâhid	İlâhın sayısını: ilâhınız yalnızca tek bir ilâhtır

İki sınırlama iç içe. Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum.

فَهَلْ أَنتُم مُّسْلِمُونَ — ve soru, isim cümlesiyle kuruluyor — sekseninci ayetteki fe-hel entüm şâkirûn ile aynı kalıp. Sûre içinde doğrulanabilir bir tekrardır.

Ve klasik tefsirlerde bu soru biçiminin emir yerine geçtiği kaydedilir: "teslim olun" demek yerine "teslim oluyor musunuz?" Bunu nakledilen bir izah olarak aktarıyorum.

عَلَىٰ سَوَآءٍ

Âzentüküm — أ-ذ-ن kökü, IV. bâb: bildirmek, duyurmak. Üzün — kulak; kök, kulağa ulaştırmayı bildiriyor.

Alâ sevâ' — "eşit üzere". Ve terkibin anlamı üzerinde iki okuma nakledilir:

Okuma	Anlam
1	Hepinize eşit bildirdim — kimse ayrıcalıklı değil, kimse habersiz kalmadı
2	Açıkça bildirdim — gizli bir taraf bırakmadan

İki okuma da nakledilir; tercih dayatmıyorum.

Kur'an'da benzer bir terkip Enfâl 8/58'de geçer: fenbiz ileyhim alâ sevâin — "onlara (anlaşmayı) eşitlik üzere at". Bu, doğrulanabilir bir lafız ortaklığıdır.

وَإِنْ أَدْرِى — sûrenin kapanış hamlesi

Ve şimdi sûrenin en çarpıcı yapısal olgusuna geliyorum. Tamamen metin verisidir.

İn edrî — burada in nâfiyedir (mâ anlamında): "bilmiyorum."

Ve bu ifade sûrede iki kez geçiyor: 109 ve 111.

Ayet	Cümle	Ne bilinmiyor
109	ve in edrî* e-karîbun em baîdün mâ tûadûn*	Vaadin ne zaman geleceği
111	ve in edrî* leallehû fitnetün leküm*	Gecikmenin ne anlama geldiği

Ve şimdi bunu sûrenin ilk ayetiyle yan yana koyuyorum:

Ayet	Cümle
1	İktarabe li'n-nâsi hisâbühüm — "hesapları yaklaştı"
109	ve in edrî e-karîbun em baîd — "yakın mı uzak mı bilmiyorum"

Aynı kök (ق-ر-ب) iki ayette de var: birincisinde fiil olarak (iktarabe), ikincisinde sıfat olarak (karîb).

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum, dayanağı iki ayetin ortak köküdür:

Sûre "yaklaştı" diye açılıyor ve elçinin ağzından "yakın mı uzak mı bilmiyorum" diye kapanıyor. İki cümle çelişmiyor: birincisi hesabın kaçınılmaz olduğunu, ikincisi takviminin verilmediğini söylüyor. Ve ikisi arasındaki fark, bilginin kimde olduğudur.

Ve bu, sûrenin otuz yedinci ayetiyle de bağlanıyor: se-ürîküm âyâtî fe-lâ testa'cilûn — "acele istemeyin." Sûre, acele isteyene önce "acele etme" diyor, sonunda elçinin kendisinin de vakti bilmediğini söylüyor.