Enbiyâ 104. ayet tefsiri

21/104

يَوْمَ نَطْوِى ٱلسَّمَآءَ كَطَىِّ ٱلسِّجِلِّ لِلْكُتُبِ كَمَا بَدَأْنَآ أَوَّلَ خَلْقٍ نُّعِيدُهُۥ وَعْدًا عَلَيْنَآ إِنَّا كُنَّا فَٰعِلِينَ

Yevme natvi's-semâe ke-tayyi's-sicilli li'l-kütüb, kemâ bede'nâ evvele halkın nuîduh, va'den aleynâ, innâ künnâ fâilîn

"O gün göğü, yazıların dürüldüğü gibi düreriz. İlk yaratmaya başladığımız gibi onu iade ederiz. Bu, üzerimize aldığımız bir sözdür; biz bunu mutlaka yaparız."

طَىّ — dürmek

Tayy — kök ط-و-ي. Anlamı: bir şeyi katlayıp sarmak, dürmek. Tavâ's-sahîfe — sayfayı dürdü. Karşıtı neşrdir: açmak, yaymak.

Ve Zümer 39/67'de aynı kök işlendi: ve's-semâvâtü matviyyâtün bi-yemînih. Oraya dayanıyorum.

Ve orada konan tenzih kaydı burada da geçerlidir ve tekrarlanması zorunludur. Zümer'deki kayıt şuydu:

"Bu ifadeler Allah'a organ, cisim ya da mekân nispet edecek şekilde anlaşılamaz. […] Klasik tefsirlerde iki tavır nakledilir: lafzı olduğu gibi kabul edip keyfiyetini Allah'a bırakmak (tefvîz), ya da kudret ve tam tasarruf anlamında yorumlamak (te'vîl). İkisini de aktarıyorum, tercih dayatmıyorum."

Ve iki ayetin farkı kaydedilmelidir:

	Zümer 39/67	Enbiyâ 21/104
Biçim	matviyyâtün — ism-i mef'ûl	natvî — fiil, birinci çoğul
Kayıt	bi-yemînih	ke-tayyi's-sicilli li'l-kütüb — bir benzetme
Ardından	sübhânehû ve teâlâ ammâ yüşrikûn — tenzih	kemâ bede'nâ evvele halkın nuîduh — bir kural

Yani Zümer tasvirin ardına tenzih koyuyor, Enbiyâ ise benzetmenin ardına bir kural.

ٱلسِّجِلّ — ihtilaflı kelime

Sicill — kök س-ج-ل. Ve kelimenin ne olduğu üzerinde klasik tefsirlerde gerçek bir ihtilaf vardır. Tablo hâlinde veriyorum:

Görüş	Sicill ne	İzah
1	Yazı tomarı / sayfa	Üzerine yazılan ve dürülen kâğıt ya da deri
2	Yazan kişi (kâtip)	Yazıları düren yazıcı; bu durumda li'l-kütüb "yazdıkları için" olur
3	Kayıt defteri	İçine kayıtların işlendiği defter

Üç izah da nakledilir. Tercih dayatmıyorum.

Ve li'l-kütüb terkibindeki lâm üzerinde de ihtilaf vardır:

Görüş	Lâm nedir
1	Ta'lîl — "yazılar için", yani yazıları korumak üzere
2	Alâ anlamında — "yazılar üzerine"
3	Zâide — mef'ûlü belirtmek için: "yazıları dürmesi gibi"

İhtilafı aktarıyorum, tercih dayatmıyorum.

Mutaffifîn'de bu kökle ilgili bir kayıt vardır: orada siccîl kelimesiyle akrabalık kuranların bulunduğu, ancak bunun zayıf sayıldığı ve iki kelimenin farklı köklerden geldiği kaydedilmişti. Oraya dayanıyorum.

Yine bir sınır

STYLE gereği burada da sınırı çiziyorum, çünkü bu ayet de kozmolojik modellerle eşleştirilmiştir.

Ayetten evrenin sonuna dair fiziksel bir model çıkarmıyorum. Gerekçem, otuzuncu ayette verdiğim gerekçelerin aynısıdır ve bir tanesi burada özellikle güçlüdür:

Ayetin kendisi bir benzetme kuruyor: ke-tayyi… — "…dürülmesi gibi". Kâf teşbih harfidir. Yani cümle, olayın nasıl olacağını değil, neye benzediğini söylüyor. Bir teşbihten fizik çıkarmak, teşbihin ne olduğunu görmemektir.

Ve benzetmenin öteki tarafı bir yazıdır — bir gök cismi değil. Kelimeler yazı ve kâğıt dünyasından alınmış.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum.

كَمَا بَدَأْنَآ أَوَّلَ خَلْقٍ نُّعِيدُهُ

Cümlenin i'râbı üzerinde ihtilaf vardır:

Görüş	Kuruluş	Anlam
1	Kemâ teşbih, evvele halkın mef'ûl	"İlk yaratmayı başlattığımız gibi onu iade ederiz"
2	Evvele halkın zarf	"İlk yaratmada olduğu gibi"
3	Mâ masdariyye	"Yaratmaya başlamamız gibi iade ederiz"

İhtilafı aktarıyorum, tercih dayatmıyorum.

Ve cümlenin kurduğu şey kaydedilmelidir: bir kıyas. İkinci yaratma, birincisine benzetiliyor. Yani delil, gelecekten değil geçmişten alınıyor.

وَعْدًا عَلَيْنَا — va'den mansûb, masdar-ı müekkid. Ve aleynâ harfi cerinde bir incelik var: alâ, Arapçada yükümlülük bildirir. Yani söz, bir vaat olmakla kalmıyor — üstlenilmiş bir yük olarak adlandırılıyor.

إِنَّا كُنَّا فَٰعِلِينَ — ve bu cümle sûrede dördüncü kez geçiyor.

Ayet	İfade	Kim
17	in künnâ fâilîn	Metin — şart içinde
68	in küntüm fâilîn	Kavim — İbrâhim'i yakma kararında
79	ve künnâ fâilîn	Metin — Dâvûd'a verilenler
104	innâ künnâ fâilîn	Metin — dirilişin vaadi

Aynı kelime dört yerde. Sayılabilir bir olgudur ve sonda tablolanacak.