Enbiyâ 1. ayet tefsiri

21/1

ٱقْتَرَبَ لِلنَّاسِ حِسَابُهُمْ وَهُمْ فِى غَفْلَةٍ مُّعْرِضُونَ

İktarabe li'n-nâsi hisâbühüm ve hüm fî ğafletin mu'ridûn

"İnsanların hesabı yaklaştı; oysa onlar gaflet içinde yüz çevirmektedirler."

ٱقْتَرَبَ — ve Kamer ile karşılaştırma

Kök ق-ر-ب ve VIII. bâb (ifti'âl) kalıbı Kamer 54/1'de ayrıntılı çözümlendi. Oradaki kayıt burada da geçerlidir ve özeti şudur:

"Karube yakın olmayı bildirir, iktarabe yakınlaşma hareketini bildirir — yaklaşıyor, mesafe kapanıyor."*

Tekrarlamıyorum. Buraya Enbiyâ'ya özgü olanı ekliyorum.

Kur'an bu fiili yaklaşan şey için üç yerde kullanır ve üçü de bu tefsirde işlenmiş ya da işlenecek durumdadır:

Yer	Yaklaşan	Yanındaki cümle
Kamer 54/1	es-sâa — Saat	ve'nşakka'l-kamer — bir olayla birlikte
Enbiyâ 21/1	hisâbühüm — onların hesabı	ve hüm fî ğafletin mu'ridûn — bir hâlle birlikte
Enbiyâ 21/97	el-va'dü'l-hakk — gerçek vaat	kad künnâ fî ğafletin min hâzâ — aynı hâlin itirafıyla

Ve fark kaydedilmelidir: Kamer'de yaklaşan şey Saat'tir — bir zaman. Burada yaklaşan şey hesaptır — bir işlem. Zaman herkes için aynıdır; hesap ise sahibine izâfe edilmiştir: hisâbühüm — "onların hesabı".

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum, dayanağı zamirdir: cümle "kıyamet yaklaştı" demiyor. Yaklaşan şeyi muhatabın kendi dosyası olarak adlandırıyor.

لِلنَّاسِ — takdim

Ve dizimde bir öne alma var: iktarabe li'n-nâsi hisâbühüm. Fâil (hisâbühüm) ile fiil arasına li'n-nâs girmiştir.

Arapçada takdim ihtimam (öne çıkarma) bildirir. Ve öne çıkarılan şey muhataptır — hesap değil.

Kendi okumam olarak kaydediyorum: cümle önce kime yaklaştığını söylüyor, sonra neyin yaklaştığını. Sıra, haberin ağırlığını insanın üzerine bırakıyor.

وَهُمْ فِى غَفْلَةٍ مُّعْرِضُونَ

Vâv burada hâl vâvıdır ("…iken"). Ve iki haber üst üste geliyor: fî ğafletin (câr-mecrûr) ve mu'ridûn (ism-i fâil).

غ-ف-ل kökü: bir şeyin farkında olmamak, aklın o şeyden boş olması. Ğufl — üzerinde işaret bulunmayan, damgasız olan; çölde iz taşımayan yer. Yani kökün resminde belirti yokluğu vardır.

Ve iki kelimenin farkı kaydedilmeye değer, çünkü ayet ikisini birden söylüyor:

Kelime	Ne bildiriyor	İrade payı
غَفْلَة	Farkında olmama	Yok — bilmiyor
مُّعْرِض	Yüz çevirme (ع-ر-ض: yanını, enini dönmek)	Var — biliyor, dönüyor

Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum: iki hâl normalde bir arada bulunmaz. Farkında olmayan yüz çeviremez; yüz çeviren farkında olmayan sayılmaz. Ayet ikisini aynı anda nispet ediyor.

Ve kelime sûrede dört kez geçecek: mu'ridûn (1), mu'ridûn (24), mu'ridûn (32), mu'ridûn (42). Dördü de aynı çoğul biçimde ve dördü de bir delilin ardından geliyor. Bu sayılabilir bir olgudur ve sonda tablolanacak.