İsrâ 89-93. ayetler — Sıralanan talepler

Ve lekad sarrafnâ li'n-nâsi fî hâze'l-kur'âni min külli meselin fe-ebâ ekseru'n-nâsi illâ küfûrâ · Ve kālû len nü'mine leke hattâ tefcüra lenâ mine'l-ardı yenbûâ · Ev tekûne leke cennetün min nahîlin ve inebin fe-tüfeccira'l-enhâra hılâlehâ tefcîrâ · Ev tüskıta's-semâe kemâ zeamte aleynâ kisefen ev te'tiye billâhi ve'l-melâiketi kabîlâ · Ev yekûne leke beytün min zuhrufin ev terkā fi's-semâ', ve len nü'mine li-rukıyyike hattâ tünezzile aleynâ kitâben nakraüh, kul sübhâne rabbî hel küntü illâ beşeran rasûlâ

"Andolsun, bu Kur'an'da insanlar için her türlü örneği çevirip çevirip anlattık; ama insanların çoğu nankörlükte direndi. Dediler ki: 'Bize yerden bir pınar fışkırtmadıkça sana asla inanmayız. Yahut hurma ve üzüm bağın olsun da aralarından şarıl şarıl ırmaklar akıtasın. Yahut iddia ettiğin gibi göğü parça parça üzerimize düşüresin, ya da Allah'ı ve melekleri karşımıza getiresin. Yahut altından bir evin olsun, ya da göğe yükselesin — ve okuyacağımız bir kitap indirmedikçe yükselişine de asla inanmayız.' De ki: 'Rabbim yücedir! Ben, elçi olan bir insandan başka bir şey miyim?'"

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı taleplerin sırasıdır: talepler maddî bir ihtiyaçtan (su) başlayıp imkânsız olana (Allah'ı getirme) doğru büyüyor. Ve son talep, verilen şeyi bir kez daha istiyor — kitap.

Yani listenin sonunda istenen şey, ellerinde zaten olan şeydir. Bu, metinden doğrulanabilir bir gözlemdir: muhataplar bir kitâb istiyorlar ve onlara okunan şey bir kitaptır.

Furkān 25/7-8 ve 25/21'de aynı tür talepler işlendi (melek, hazine, bahçe; sonra ev nerâ rabbenâ) ve orada kaydedilmişti: talep, aracıyı reddetmekten aracısızlığı şart koşmaya doğru gidiyor. Oraya dayanıyorum.

İki sûre karşılaştırılabilir:

Bunu kendi okumam olarak veriyorum: İsrâ'daki liste, Furkān'daki talebin bir adım ötesine geçiyor — görmek değil, getirilmesini istemek.

Üçüncü talepte bir kayıt var: kemâ zeamte — "iddia ettiğin gibi".

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum: talep sahipleri, kendi taleplerini metnin kendi ifadelerinden türetiyorlar. Yani gökten parça düşmesi, daha önce bir uyarı olarak anılmıştı (Sebe' 34/9'da nüskıt aleyhim kisefen mine's-semâ' işlendi). Muhataplar o uyarıyı alıp bir talep hâline getiriyorlar.

Ve zeamte fiili elli altıncı ayette de geçmişti (ellezîne zeamtüm min dûnih) — orada metnin ağzında, burada muhatapların ağzında. Aynı fiil, iki tarafta. Bu, sûre içinde doğrulanabilir bir tekrardır.

Cevap kaydedilmelidir ve iki parçadır:

Ve terkip kaydedilmeye değer: beşeran rasûlâ — "elçi olan bir insan". İki kelime yan yana; beşer önce, rasûl sonra.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı kelime sırasıdır: cevap, elçiliği reddetmiyor — insanlığı öne alıyor. Talep edilen şeyler bir insanın yapabileceği şeyler değildir; cevap tam da bunu söylüyor.

Ve Furkān 25/20'de aynı yapı işlendi (ve mâ erselnâ kableke mine'l-mürselîne illâ innehüm le-ye'külûne't-taâm) — orada kaydedilmişti: cevap, itirazın tarifini reddetmiyor; doğruluyor ve genelleştiriyor. Oraya dayanıyorum.

Ve sûrenin birinci ayetiyle bağı kurulabilir. Bunu kendi okumam olarak veriyorum ve dayanağı iki ayetin ilk kelimeleridir: sûre sübhâne'llezî esrâ bi-abdihî ile açılmıştı — en olağanüstü olay, kul sıfatıyla. Doksan üçüncü ayette aynı kelime (sübhâne) bu kez Peygamber'in ağzında ve yine bir sınır bildirimiyle: beşeran rasûlâ.

Sûre, açılışta ve doksan üçüncü ayette aynı işi yapıyor: yüceltmeyi Allah'a, sıradanlığı elçiye veriyor.