İsrâ 33. ayet

Ve lâ taktülü'n-nefse'lletî harramallâhü illâ bi'l-hakk, ve men kutile mazlûmen fe-kad cealnâ li-veliyyihî sultânen fe-lâ yüsrif fi'l-katl, innehû kâne mensûrâ

"Allah'ın haram kıldığı canı, hak ile olması dışında öldürmeyin. Kim haksız yere öldürülürse, onun velisine bir yetki vermişizdir; ama o da öldürmede aşırıya gitmesin. Çünkü ona zaten yardım edilmiştir."

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı üçüncü cümlenin varlığıdır: ayet, bir istisna tanıdıktan hemen sonra istisnanın kendisine sınır koyuyor.

Yani metnin yapısı şudur: yasak → izin verilen hâl → iznin de sınırı. Ve üçüncü basamak olmasaydı ikinci basamak açık uçlu kalırdı.

س-ل-ط kökü: üstün gelmek, güç ve yetki sahibi olmak. Sultân — delil ya da yetki.

Kelime bu sûrede birkaç kez geçer (33, 65, 80) ve üç geçişte üç ayrı anlamda:

Aynı kelime, üç ayrı işte. Bu, sûre içinde doğrulanabilir bir örgüdür.

س-ر-ف kökü: ölçüyü aşmak. Kök Furkān 25/67'de işlendi (lem yüsrifû ve lem yaktürû) ve orada infak bağlamındaydı.

Buradaki kullanım kaydedilmelidir ve fark büyüktür: Furkān'da israf harcamada, burada kısasta. Aynı kök, biri para biri can için.

Bunu kendi okumam olarak veriyorum ve dayanağı kökün ortak anlamıdır: iki yerde de yasaklanan şey ölçüyü aşmaktır. Yani ayet, hakkı olan kişiye bile bir ölçü koyuyor.

Klasik kaynaklarda bu "aşırılığın" neyi kapsadığı (fâil olmayanı öldürmek, birden fazla kişiyi öldürmek, cesede müdahale) tartışılmıştır. Bu tefsirde fıkhî hüküm verilmez; ayetin lafzî olarak koyduğu şey, iznin sınırsız olmadığıdır.