وَقَالَ ٱلْمَلِكُ إِنِّىٓ أَرَىٰ سَبْعَ بَقَرَٰتٍ سِمَانٍ يَأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌ وَسَبْعَ سُنۢبُلَٰتٍ خُضْرٍ وَأُخَرَ يَابِسَٰتٍ … إِن كُنتُمْ لِلرُّءْيَا تَعْبُرُونَ · قَالُوٓا۟ أَضْغَٰثُ أَحْلَٰمٍ وَمَا نَحْنُ بِتَأْوِيلِ ٱلْأَحْلَٰمِ بِعَٰلِمِينَ
"Kral dedi ki: 'Ben rüyamda yedi semiz ineği yedi zayıf ineğin yediğini; yedi yeşil başak ve yedi de kuru başak görüyorum. Ey ileri gelenler! Eğer rüya yorumlamasını biliyorsanız, rüyam hakkında bana bir görüş bildirin.' 'Karmakarışık düşler' dediler; 'biz böyle düşlerin yorumunu bilenler değiliz.'"
Kök Haşr 59/2'de (fa'tebirû yâ üli'l-ebsâr) ayrıntılı çözümlendi ve orada tam bu ayet örnek verilmişti:
Kök: ع-ب-ر. Kökün somut anlamı bir şeyin bir yanından öbür yanına geçmektir. | Kelime | Anlamı | Neyi geçiyor | |---|---|---| | عَبَرَ ٱلنَّهْرَ | Nehri geçti | Suyu — bir yakadan öbürüne | | مَعْبَر (ma'ber) | Geçit, iskele, köprü | Geçişin yapıldığı yer | | عَابِر سَبِيل | Yolcu, yoldan geçen | Bir yeri geçip giden | | عَبْرَة (abre) | Gözyaşı | Gözden yanağa geçen su | | تَعْبِير ٱلرُّءْيَا | Rüya yorumu | Görüntüden anlama geçmek | | عِبَارَة (ibare) | İfade, söz | Anlamı zihinden zihne geçiren | | عِبْرَة (ibret) | Ders | Olaydan kendine geçmek | "Eğer rüya yorumlamasını (تَعْبُرُونَ) biliyorsanız" (Yûsuf 12/43). Kral, gördüğü rüyayı anlatıp yorum istiyor — yani görüntüden anlama geçilmesini.
Ve 111. ayette aynı kök ıbret biçiminde geri gelecek; sûrenin bütünü oradadır. Bu bağı orada tamamlayacağım.
ضِغْث — kök ض-غ-ث. Dilciler kelimeyi şöyle tarif eder: bir elin kavrayabileceği kadar, karışık ot, dal ya da ekin demeti. Bir tutam. Kelimenin kökünde bir karışıklık ve bir arada tutulmuşluk var; aynı kökten edğâsü ahlâm — karışık rüyalar (Yûsuf 12/44).
Ve resmin sahneye uyumu kaydedilmeye değer, kendi okumam olarak veriyorum: kelime bir demet ot demektir — ve rüyada görülen şey de başaklardır. Reddin kendisi, rüyanın malzemesiyle aynı görüntüden alınmış bir kelimeyle yapılıyor. Bunu bir dil gözlemi olarak veriyorum; ayet bu bağı kurmuyor.
Dilciler ru'yâ ile hulm arasında bir fark kaydeder: ru'yâ genellikle anlamlı görüntü için, hulm ise karışık ve anlamsız düş için kullanılır. Fark mutlak değildir, ama bu ayette ikisi karşı karşıya geliyor.
Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum: melik "gördüm" diyor; danışmanlar cevaplarında kelimeyi değiştiriyorlar. Yani cevap, sorunun konusunu da yeniden adlandırıyor — bilinemeyen bir şey, anlamsız ilan ediliyor.
Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki cümlenin sırasıdır: önce "karmakarışık düşler" (bir hüküm), sonra "biz bilmiyoruz" (bir ikrar). Sıra tersine olsaydı cümle sadece bir acz beyanı olurdu; bu sırayla, acz bir hükümle örtülüyor.