تَرْمِيهِم بِحِجَارَةٍ مِّن سِجِّيلٍ
Kök r-m-y: atmak, fırlatmak, nişan alıp atmak. Aynı kök hac ibadetindeki remy (taş atma) için de kullanılır.
Fiil geniş/şimdiki zaman kipindedir (muzâri). Önceki ayetlerin hepsi geçmiş zamandı: fe'ale, yec'al, ersele. Burada zaman değişir.
Bu, Arapça anlatının bilinen bir tekniğidir: bir olayın en can alıcı ânında geçmiş zamandan şimdiki zamana geçilir ve sahne gözün önüne getirilir. Türkçede de yaparız: "Kalktı, kapıya gitti, bakıyor ki…" Kur'an burada olayı anlatmayı bırakıp göstermeye başlar. Muhatap artık haber almıyor, sahneyi seyrediyor.
Fiil müennes (dişil) tekildir çünkü öznesi tayr, cins ismidir; Arapçada cins isimleri dişil tekil fiille kullanılabilir.
Buradaki karşıtlık serisi tamamlanıyor: fil ↔ kuş, ordu ↔ sürü, silah ↔ taş. Sûre, karşı tarafın eline hiçbir üstün araç vermiyor. Verilse, "daha güçlü bir orduya yenildiler" denebilirdi. Verilmiyor.
Birinci görüş — Farsçadan gelmedir. Seng (taş) + gil (çamur) kelimelerinin birleşip Arapçalaştığı söylenir: "taş-çamur", yani pişmiş çamurdan sertleşmiş taş. Bu görüş klasik tefsir ve sözlük geleneğinde yaygın olarak nakledilir ve modern dilbilimcilerin çoğu da bu yönde eğilim gösterir. Bir öncekiyle birleştirince ilginç bir tablo çıkar: beş ayetlik bu sûrede iki kelime (fîl ve siccîl) Farsça kökenli sayılır. Kur'an'ın diline dışarıdan girmiş kelimeleri kullanması, muhataplarının o kelimeleri zaten biliyor olmasıyla ilgilidir; İran ile Yemen ve Hicaz arasındaki ilişki bu geçişi olağan kılar.
İkinci görüş — Arapça s-c-l kökündendir. Bu kökten sicil (yazılı kayıt, defter) gelir. Buna göre siccîl, "yazılmış olan", yani kaydedilmiş, hükme bağlanmış demektir; taşlar üzerine kimin nasibi olduğu yazılmış gibi. Bu okumayı destekleyen bir kullanım Kur'an'da vardır: "Göğü, yazılı sayfaları düren sicil gibi düreceğimiz gün" (Enbiyâ 21/104).
Üçüncüsü — birleştirici okuma. Bazıları iki anlamı da kabul eder: madde olarak pişmiş çamur, hüküm olarak takdir edilmiş. Bu, dilde imkânsız değildir ama zorlamadır; ihtiyatlı davranmak gerekir.
Kur'an'ın kendi tanıklığı hangi tarafta? Kelime Kur'an'da üç yerde geçer ve üçünde de "taş" ile birlikte:
Belirleyici olan şu: aynı olay başka bir yerde farklı kelimeyle anlatılır. Lût kavmi için Zâriyât 51/33'te "çamurdan taşlar" (hicâraten min tîn) denir. Yani Kur'an'ın kendi içinde siccîl ≈ tîn (çamur) eşitliği kurulmuş oluyor. Bu, birinci görüşü — pişmiş çamur okumasını — belirgin biçimde destekler. Kur'an'ın Kur'an'la tefsiri burada net bir sonuç veriyor.
Aynı bağlantı bir şey daha yapar: Fîl sûresi ile Lût kıssasını aynı kelime üzerinden birbirine bağlar. İki olay da, bir topluluğun kendi güvenli düzenini yıkılmaz sandığı anda gökten gelen bir müdahaleyle biter.
Rivayetlerde taşların nohut ya da mercimek büyüklüğünde olduğu, her kuşun üç taş taşıdığı (biri gagasında, ikisi ayaklarında) nakledilir. Bu ayrıntıların hiçbiri Kur'an'da yoktur; rivayet malzemesidir ve kendi içinde de tek biçimli değildir. Anlatının gücü zaten büyüklükten değil, ölçek farkından gelir.